PROYEKTO SA ARALING PANLIPUNAN TERM 2

 PROYEKTO SA ARALING PANLIPUNAN 8 TERM 2

1. Pag-usbong ng mga Imperyo ng England, France, the Netherlands, Portugal, at Spain sa America, India at East Indies 

2. Pagpasok ng mga Imperyalistang Estado ng Russia, Italy, Germany, United States, at Japan

WEEK 1-2

PAKSA!

1. Pag-usbong ng mga Imperyo ng England, France, the Netherlands, Portugal, at Spain sa America, India at East Indies 

    Ilang iba't ibang kapangyarihan sa Kanlurang Europa ang nagtatag ng mga kolonya sa Asya noong ikalabing walong at ikalabinsiyam na siglo. Ang bawat isa sa mga kapangyarihang imperyal ay may sariling istilo ng pangangasiwa, at ang mga kolonyal na opisyal mula sa iba't ibang bansa ay nagpakita rin ng iba't ibang mga saloobin sa kanilang mga sakop ng imperyal.

Britanya

    Ang Imperyo ng Britanya ay ang pinakamalaking sa mundo bago ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig at kasama ang ilang mga lugar sa Asya. Kasama sa mga teritoryong iyon ang ngayon ay Oman, Yemen , United Arab Emirates, Kuwait, Iraq , Jordan , Palestine, Myanmar (Burma), Sri Lanka (Ceylon), Maldives , Singapore , Malaysia (Malaya), Brunei, Sarawak at North Borneo (ngayon ay bahagi ng Indonesia ), Papua New Guinea, at Hong Kong . Ang koronang hiyas ng lahat ng pag-aari sa ibang bansa ng Britain sa buong mundo, siyempre, ay India .

    Ang mga kolonyal na opisyal ng Britanya at mga kolonistang British, sa pangkalahatan, ay nakita ang kanilang sarili bilang mga halimbawa ng "patas na paglalaro," at sa teorya, hindi bababa sa, ang lahat ng mga sakop ng korona ay dapat na pantay-pantay sa harap ng batas, anuman ang kanilang lahi, relihiyon, o etnisidad. . Gayunpaman, ang mga kolonyal na British ay inihiwalay ang kanilang mga sarili sa mga lokal na tao nang higit pa kaysa sa ginawa ng ibang mga Europeo, kumukuha ng mga lokal bilang tulong sa tahanan, ngunit bihirang makipag-asawa sa kanila. Sa bahagi, ito ay maaaring dahil sa paglipat ng mga ideya ng British tungkol sa paghihiwalay ng mga klase sa kanilang mga kolonya sa ibang bansa.

    Ang British ay nagkaroon ng paternalistic na pagtingin sa kanilang mga kolonyal na sakop, na nakadama ng isang tungkulin - ang "pasan ng puting tao," gaya ng sinabi ni Rudyard Kipling - upang gawing Kristiyano at gawing sibilisado ang mga tao sa Asia, Africa, at New World. Sa Asya, ang kuwento ay napupunta, ang Britain ay nagtayo ng mga kalsada, riles, at mga pamahalaan, at nakakuha ng pambansang pagkahumaling sa tsaa.

    Ang pakitang-tao na ito ng pagiging mahinhin at humanitarianism ay mabilis na gumuho, gayunpaman, kung ang isang nasakop na mga tao ay bumangon. Walang awa na ibinaba ng Britain ang Indian Revolt noong 1857 at brutal na pinahirapan ang mga akusado na kalahok sa Mau Mau Rebellion ng Kenya (1952 - 1960). Nang tumama ang taggutom sa Bengal noong 1943, hindi lamang walang ginawa ang gobyerno ni Winston Churchill para pakainin ang mga Bengali, talagang tinanggihan nito ang tulong sa pagkain mula sa US at Canada para sa India.

France

    Bagama't ang France ay naghangad ng isang malawak na kolonyal na imperyo sa Asya, ang pagkatalo nito sa Napoleonic Wars ay nag-iwan dito ng kaunting teritoryo sa Asya. Kasama sa mga iyon ang mga mandato ng Lebanon at Syria noong ika-20 siglo , at higit na lalo na ang pangunahing kolonya ng French Indochina — na ngayon ay Vietnam, Laos, at Cambodia.

    Ang mga saloobin ng Pranses tungkol sa mga kolonyal na paksa ay, sa ilang mga paraan, ay lubos na naiiba sa kanilang mga karibal sa Britanya. Ang ilang idealistikong Pranses ay naghangad hindi lamang na dominahin ang kanilang mga kolonyal na pag-aari, ngunit upang lumikha ng isang "Greater France" kung saan ang lahat ng mga paksang Pranses sa buong mundo ay tunay na magiging pantay. Halimbawa, ang North African colony ng Algeria ay naging isang departamento, o isang probinsya, ng France, na kumpleto sa parliamentaryong representasyon. Ang pagkakaibang ito sa ugali ay maaaring dahil sa pagyakap ng France sa pag-iisip ng Enlightenment, at sa Rebolusyong Pranses, na nagwasak ng ilan sa mga hadlang ng uri na nag-utos pa rin sa lipunan sa Britain. Gayunpaman, naramdaman din ng mga kolonisador ng Pransya ang "pasanin ng White man" ng pagdadala ng tinatawag na sibilisasyon at Kristiyanismo sa mga barbaric subject na tao.

    Sa isang personal na antas, ang mga kolonyal na Pranses ay mas angkop kaysa sa mga British na pakasalan ang mga lokal na kababaihan at lumikha ng isang pagsasanib ng kultura sa kanilang mga kolonyal na lipunan. Ang ilang mga Pranses na teorista ng lahi tulad nina Gustave Le Bon at Arthur Gobineau, gayunpaman, ay tinutulan ang tendensiyang ito bilang isang katiwalian ng likas na genetic superiority ng mga Pranses. Sa paglipas ng panahon, tumaas ang panlipunang presyon para sa mga kolonyal na Pranses upang mapanatili ang "kadalisayan" ng "lahi ng Pranses."

    Sa French Indochina, hindi tulad ng Algeria, ang mga kolonyal na pinuno ay hindi nagtatag ng malalaking pamayanan. Ang French Indochina ay isang kolonya ng ekonomiya, na nilalayong gumawa ng tubo para sa sariling bansa. Sa kabila ng kakulangan ng mga settler na protektahan, gayunpaman, ang France ay mabilis na tumalon sa isang madugong digmaan sa mga Vietnamese nang sila ay lumaban sa pagbabalik ng mga Pranses pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig . Sa ngayon, ang maliliit na komunidad ng Katoliko, ang mahilig sa mga baguette at croissant, at ilang magandang kolonyal na arkitektura ang nananatiling nakikitang impluwensya ng Pranses sa Timog-silangang Asya.

Ang Netherlands

    Ang mga Dutch ay nakipagkumpitensya at nakipaglaban para sa kontrol ng mga ruta ng kalakalan ng Indian Ocean at produksyon ng pampalasa sa British, sa pamamagitan ng kani-kanilang East India Companies. Sa huli, natalo ng Netherlands ang Sri Lanka sa mga British, at noong 1662, nawala ang Taiwan (Formosa) sa mga Intsik, ngunit napanatili ang kontrol sa karamihan ng mayamang isla ng pampalasa na ngayon ay bumubuo sa Indonesia.

    Para sa mga Dutch, ang kolonyal na negosyong ito ay tungkol sa pera. Nagkaroon ng napakakaunting pagkukunwari ng kultural na pagpapabuti o Kristiyanisasyon ng mga pagano - ang mga Dutch ay nagnanais ng kita, simple at simple. Dahil dito, hindi sila nagpakita ng pag-aalinlangan tungkol sa walang awa na paghuli sa mga lokal at paggamit sa kanila bilang mga alipin na trabahador sa mga plantasyon, o kahit na pagsasagawa ng masaker sa lahat ng mga naninirahan sa Banda Islands upang protektahan ang kanilang monopolyo sa kalakalan ng nutmeg at mace .

Portugal

    Matapos bilugan ni Vasco da Gama ang katimugang dulo ng Africa noong 1497, ang Portugal ang naging unang kapangyarihang Europeo na nakakuha ng daan sa dagat patungo sa Asya. Bagaman ang mga Portuges ay mabilis na naggalugad at nag-aangkin sa iba't ibang bahagi ng baybayin ng India, Indonesia, Timog-silangang Asya, at Tsina, nawala ang kapangyarihan nito noong ika-17 at ika-18 siglo, at nagawang itulak ng mga British, Dutch, at Pranses ang Portugal palabas ng karamihan sa mga pag-aangkin nito sa Asya. Noong ika-20 siglo, ang natitira ay ang Goa, sa timog-kanlurang baybayin ng India; Silangang Timor ; at ang southern Chinese port sa Macau.

    Bagama't hindi ang Portugal ang pinakanakakatakot na kapangyarihang imperyal ng Europa, ito ang may pinakamaraming nananatiling kapangyarihan. Nanatiling Portuges ang Goa hanggang sa isama ito ng India sa pamamagitan ng puwersa noong 1961; Ang Macau ay Portuges hanggang 1999 nang sa wakas ay ibinalik ito ng mga Europeo sa China, at ang East Timor o Timor-Leste ay pormal na naging independyente noong 2002 lamang. 

    Ang pamumuno ng mga Portuges sa Asya ay naging walang awa (tulad noong sinimulan nilang hulihin ang mga batang Tsino upang ibenta sa pagkaalipin sa Portugal), kulang-kulang, at kulang sa pondo. Tulad ng mga Pranses, ang mga kolonistang Portuges ay hindi tutol sa pakikihalubilo sa mga lokal na tao at paglikha ng mga populasyon ng creole. Marahil ang pinakamahalagang katangian ng ugali ng imperyal na Portuges, gayunpaman, ay ang katigasan ng ulo at pagtanggi ng Portugal na umatras, kahit na matapos ang iba pang kapangyarihan ng imperyal ay nagsara na.

    Ang imperyalismong Portuges ay hinimok ng isang taos-pusong pagnanais na palaganapin ang Katolisismo at kumita ng maraming pera. Ito ay inspirasyon din ng nasyonalismo; orihinal, isang pagnanais na patunayan ang lakas ng bansa sa paglabas nito mula sa ilalim ng pamumuno ng mga Moorish, at sa mga huling siglo, ang mapagmataas na paggigiit sa paghawak sa mga kolonya bilang isang sagisag ng nakaraang imperyal na kaluwalhatian.

Spain

    Ang Imperyo ng Espanya ay isa sa pinakamalaking kolonyal na imperyo sa kasaysayan, na nagmula sa pagpapalawak ng maritime at pagsakop sa teritoryo na isinagawa ng mga Espanyol mula sa huling bahagi ng ika-1492 siglo. Sa pagtuklas ng Americas ni Christopher Columbus noong XNUMX, nagtatag ang Spain ng malalawak na kolonya sa mga bagong tuklas na lupain, na umaabot mula South America hanggang hilagang North America.

    Ang Imperyo ng Espanya ay pinamamahalaan ng mga viceroyalties, na mga administratibong subdibisyon ng imperyo na responsable sa pamamahala sa iba't ibang kolonyal na rehiyon. Higit pa rito, ang imperyo ay namarkahan ng mga katangian tulad ng pagpapataw ng relihiyong Katoliko, pagsasamantala sa likas na yaman, katutubong pang-aalipin, at pagbuo ng isang hierarchical at stratified society.

    Ang mga kolonya ng Espanya ay may pananagutan para sa isang makabuluhang paglipat ng kayamanan sa Espanya, lalo na ang mga mahalagang metal tulad ng ginto at pilak. Gayunpaman, ang labis na pagsasamantala sa likas na yaman, pagsasamantala sa katutubong paggawa, at paglaban ng mga katutubong tao ay humantong sa paghina ng Imperyo ng Espanya noong ika-18 siglo.

Anong mga teritoryo ang nasakop ng Espanya noong panahon ng kolonyal?

    Ang Imperyong Espanyol ay isa sa pinakamalaking kolonyal na imperyo sa kasaysayan, na sumasaklaw sa malawak na lawak ng mga teritoryo sa buong mundo. Sa panahon ng kolonyal, sinakop ng Espanya ang iba't ibang mga rehiyon, kabilang ang mga bahagi ng America, Africa, Asia, at Oceania.

    Sa Amerika, ang mga pangunahing teritoryong sinakop ng Espanya ay Mehiko, Peru, Kolombya, Arhentina, Tsile e Venezuela. Ang mga kolonya na ito ay may pangunahing papel sa pagpapalawak ng Imperyong Espanyol at pagsasamantala sa mga likas na yaman.

    Sa Africa, kolonya ng Espanya ang pangunahin sa hilaga ng kontinente, kabilang ang mga bahagi ng Marrocos e Argelia. Ang mga kolonya na ito ay estratehikong mahalaga para sa pagkontrol sa mga ruta ng kalakalan at dagat.

    Sa Asya, sinakop ng Espanya ang Filipinas, na naging mahalagang base para sa pakikipagkalakalan sa China at sa iba pang bahagi ng kontinente ng Asya. Bukod dito, nagtatag din ng mga kolonya ang Espanya sa ilang isla sa PasipikoBilang Guam at Mga Isla ng Mariana.

    Ang Imperyo ng Espanya ay nailalarawan sa pamamagitan ng isang malakas na sentralisasyon ng kapangyarihan, kung saan ang hari ay nagsasagawa ng direktang kontrol sa mga kolonya sa pamamagitan ng mga viceroyalties. Ang mga viceroyalties ay mga administratibong subdibisyon na tumulong sa pagpapanatili ng kaayusan at pangangasiwa sa mga kolonya.

Ang pag-usbong ng mga imperyo ng England, France, Netherlands, Portugal, at Spain sa America, India, at East Indies ay bahagi ng tinatawag na imperyalismo at kolonyalismo noong ika-15 hanggang ika-19 na siglo.

Sa America

Spain: Pinangunahan ang pananakop sa Latin America. Nasakop nila ang Mexico (Aztec Empire), Peru (Inca Empire), at iba pang bahagi ng South at Central America. Layunin nila ang pagpapalaganap ng Kristiyanismo at pagkuha ng ginto.

Ang bawat isa sa 20 bansa sa Latin America ay pinamayanihan ng makabansang damdamin. May ilang mga tao ang nagkakamaling tawaging bansa ang Latin America. Hindi ito nakapagtataka. Maraming mga Latin Americans ang nagsasalita ng Espanyol at Katoliko Romano ang pananampalataya. Nagkabuklod buklod sila sa kanilang pagkamuhi sa awtokrasyang Espanyol, katiwalian sa pamahalaan, walang kalayaang magpahayag ng mga batas na naghihigpit sa pangangalakal.

Portugal: Nakakuha ng Brazil bilang bahagi ng kasunduan sa Treaty of Tordesillas.

France: Itinatag ang mga kolonya sa Canada (New France) at sa Mississippi River Valley.

England: Nagtatag ng mga kolonya sa silangang baybayin ng North America (hal. Virginia, Massachusetts).

Netherlands: Nagtayo ng kolonya sa New York (dating tinawag na New Amsterdam), ngunit kalaunan ay nasakop ng England.

Sa India

Portugal: Unang dumating sa India sa pamumuno ni Vasco da Gama. Itinatag ang Goa bilang pangunahing base ng kalakalan.

England: Sa pamamagitan ng British East India Company, unti-unting nasakop ang India. Kalaunan, naging bahagi ito ng British Empire.

France: May mga base sa Pondicherry at Chandernagore, ngunit natalo sa mga digmaan laban sa England.

Netherlands: Nagkaroon ng limitadong presensya sa India, mas nakatuon sila sa East Indies.

Sa East Indies (Timog-Silangang Asya)

Netherlands: Pinakamalakas sa rehiyong ito. Sinakop ang Indonesia at itinatag ang Dutch East India Company.

Portugal: Unang dumating sa rehiyon, kabilang ang Malacca at Moluccas (Spice Islands).

England: Nakakuha ng Singapore, Malaysia, at Burma. Itinatag ang British East India Company bilang instrumento ng kolonyalismo.

France: Nasakop ang Indochina (Vietnam, Laos, Cambodia).

Spain: Tanging Pilipinas ang pangunahing kolonya nila sa rehiyon, mula 1565 hanggang 1898.

Mga Layunin ng Imperyalismo

Pagpapalaganap ng Kristiyanismo

Pagkuha ng likas na yaman (ginto, pampalasa, hilaw na materyales)

Pagpapalawak ng teritoryo at kapangyarihan

Pagkontrol sa kalakalan at rutang pangkomersyo

2. Pagpasok ng mga Imperyalistang Estado ng Russia, Italy, Germany, United States, at Japan

Pagpasok ng mga Imperyalistang Estado ng Russia, Italy, Germany, United States, at Japan

    Ang pagpasok ng mga imperyalistang estado ng Russia, Italy, Germany, United States, at Japan ay bahagi ng Ikalawang Yugto ng Imperyalismo noong ika-19 hanggang unang bahagi ng ika-20 siglo. Hindi tulad ng mga unang kolonisador gaya ng Spain at Portugal, ang mga bansang ito ay huli nang sumali sa pandaigdigang kompetisyon sa teritoryo, ngunit naging agresibo at makapangyarihan sa kani-kanilang rehiyon.

    Ang pagpasok ng mga imperyalistang estado sa Russia, Italy, Germany, United States, at Japan ay nagdulot ng mga pagbabago at pagkakataon sa mga nasasakupang bansa. Ang mga imperyalistang ito ay nagpapalawak ng kanilang kapangyarihan sa iba't ibang rehiyon ng mundo, na nagdulot ng mga pagbabago sa kalakalan, politika, at ekonomiya. Ang mga imperyalistang ito ay nagbibigay ng mga pribadong pamahalaan sa mga rehiyon na may sariling pamahalaan, na nagiging kontrol ng kanilang mga pribadong pamahalaan. Ang mga imperyalistang ito ay nagbigay ng mga pribadong pamahalaan sa mga rehiyon na may sariling pamahalaan, na nagiging kontrol ng kanilang mga pribadong pamahalaan. Ang mga imperyalistang ito ay nagbibigay ng mga pribadong pamahalaan sa mga rehiyon na may sariling pamahalaan, na nagiging kontrol ng kanilang mga pribadong pamahalaan.

Russia

Lumawak ang teritoryo sa Central Asia, Siberia, at maging sa Alaska (na kalaunan ay ibinenta sa U.S. noong 1867).

Gumamit ng militar at diplomatikong paraan upang kontrolin ang mga rehiyon sa paligid ng Caspian Sea at Caucasus.

Layunin: Palawakin ang impluwensyang pampolitika at pang-ekonomiya sa Eurasia

Italy

Bagama't huli sa imperyalismo, sinikap nitong makakuha ng kolonya sa Africa:

Nasakop ang Libya, Eritrea, at Somalia.

Nabigo sa unang pagtatangkang sakupin ang Ethiopia noong 1896 (Labanan sa Adwa), ngunit nagtagumpay noong 1935 sa ilalim ni Mussolini.

Layunin: Palakasin ang imahe ng Italy bilang makapangyarihang bansa sa Europa.

Germany

Bilang bagong estado noong 1871, mabilis itong naging agresibo sa paghahanap ng kolonya:

Nakakuha ng mga teritoryo sa Africa (Cameroon, Togo, Namibia) at Pacific Islands.

Naging mahalagang puwersa sa pandaigdigang politika bago ang Unang Digmaang Pandaigdig.

Layunin: Palakasin ang ekonomiya at ipakita ang kapangyarihan ng bagong Imperyong Aleman.

United States

Matapos ang Digmaang Espanyol-Amerikano (1898), nakuha ang:

Pilipinas, Guam, Puerto Rico, at kontrol sa Cuba.

Aktibo rin sa Open Door Policy sa China, na layong buksan ang kalakalan sa lahat ng bansa nang pantay-pantay.

Layunin: Palawakin ang impluwensya sa Asia at Caribbean, at protektahan ang interes pangkalakalan.

Japan

Matapos ang Meiji Restoration (1868), naging modernisado at militaristiko.

Sinakop ang Korea, Taiwan, at bahagi ng China (kasama ang Manchuria).

Naging pangunahing puwersa sa Asya bago ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Layunin: Maging kapantay ng mga Kanluraning imperyo sa kapangyarihan at teknolohiya.

GAWAIN 1!

Panuto: Ipaliwanag ang mga sumusunod na salita:

1. England

2. France

3. The Netherlands

4. Portugal

5. Spain

6. America

7. India

8. East Indies

9. Indotsina

10. Africa

11. Imperyalismo

12. Kolonyalismo

13. Treaty of Versailles\

14. Spice Island

15. Timog Silangang Asya

GAWAIN 2!

Panuto: Sagutin ang mga sumusunod na tanong:

1. Anu-anong bansa  sa Europa ang mga nanakop sa Silangan? Ibigay ang kanilang nasakop.

2. Magbigay ng ilang bagay na epekto ng pananakop ng Kanluranin sa Asya?

3. Bakit kaya dumagsa ang mga imperyalista at kolonyalistang mga bansa sa mundo?

4. Kung ikaw ay isang pinunong mananakop sa panahon ng imperyalismo at kolonyalismo, anu-anong bansa kaya ang sasakupin mo at bakit?

5. Sa panahon ngayon na may mga makabagong pananakop, paano mo poproteksyunan ang iyong mga mahal sa buhay? ipaliwanag.

GAWAIN 3!

Panuto: Sagutin ang mga sumusunod na tanong:

  

1. Ipaliwanag kung paano nagkaiba ang pamamahala ng Britanya sa India at ng France sa Indochina. Ano ang implikasyon nito sa lipunan ng Asya?

 

2. Ihambing ang pananaw ng Britanya at Pransya tungkol sa kanilang kolonya. Paano nakaapekto ang kanilang ideolohiya sa relasyon sa mga nasakop?

 

3. Suriin kung alin sa mga imperyo (Britanya, France, Netherlands, Portugal, Spain) ang nagdulot ng pinakamalaking pangmatagalang epekto sa Asya. Ipaliwanag.

  

4. Kung ikaw ay isang lider sa India noong panahon ng British Raj, anong estratehiya ang gagamitin mo upang mapanatili ang kalayaan ng iyong bansa?

  

5. Kung hindi nakilahok ang Japan sa imperyalismo, paano maaaring nagbago ang balanse ng kapangyarihan sa Asya bago ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig?

  

6. Ano ang kahalagahan ng Treaty of Tordesillas sa pamamahagi ng kolonya sa America at Asia?

 

7. Ihambing ang kolonisasyon ng Netherlands sa Indonesia at ng Spain sa Pilipinas. Ano ang pagkakaiba sa pamamahala at epekto sa kultura?

 

8. Sa pananaw ng ekonomiya, alin sa mga imperyalistang bansa ang pinaka-nakabenepisyo sa kalakalan ng pampalasa at bakit?

 

9. Kung ikaw ay isang guro, paano mo ipapaliwanag sa mga mag-aaral ang kaugnayan ng imperyalismo sa kasalukuyang globalisasyon?

 

10. Pagsamahin ang mga epekto ng imperyalismo sa Africa at Asya. Ano ang mga pagkakatulad at pagkakaiba sa aspeto ng politika, ekonomiya, at kultura?

 

11. Suriin ang papel ng United States sa imperyalismo sa Asya (Philippines, China). Paano ito naiiba sa mga kolonyal na kapangyarihan ng Europa?

  

12. Kung ang mga bansang Asyano ay nakapagtatag ng alyansa laban sa mga Europeo, paano maaaring nagbago ang kasaysayan ng imperyalismo?

  

13. Ipaliwanag kung paano ginamit ng Russia ang militar at diplomasya sa pagpapalawak ng teritoryo sa Eurasia.

 

14. Ihambing ang layunin ng Italy at Germany sa kanilang pagsali sa imperyalismo. Ano ang pagkakaiba sa kanilang estratehiya at resulta?

 

15. Sa lahat ng imperyalistang bansa (Britain, France, Netherlands, Portugal, Spain, Russia, Italy, Germany, US, Japan), alin ang may pinakamalaking impluwensiya sa pandaigdigang politika hanggang sa kasalukuyan? Ipaliwanag.

WEEK 3

1. Mga mahalagang pangyayari 

2. Rebolusyong Amerikano 

PAKSA!

Panahon ng Absolutismo, Liberalismo at Enlightenment 

Sa kasaysayan ng daigdig, dumaan ang Europa sa isang napakahalagang yugto na humubog hindi lamang sa sistemang pampulitika kundi pati sa mga paniniwala ng tao tungkol sa pamahalaan, karapatan, at lipunan. Ito ang Panahon ng Absolutismo, Liberalismo, at Enlightenment—mga kilusan at kaisipang nagsilbing binhi ng makabagong demokrasya.

Napakakulay ng yugtong ito sa kasaysayan ng Europa—isang panahon ng pagbabago, tunggalian ng ideolohiya, at pagsilang ng makabagong kaisipan

Ang Absolutismo ay isang sistemang pampulitika kung saan ang isang monarko ay may ganap na kapangyarihan, habang ang Liberalismo at Enlightenment ay nagbigay-diin sa mga karapatan ng indibidwal at ang halaga ng rasyonal na pag-iisip.

Absolutismo

Isang sistemang pampolitika kung saan ang kapangyarihan ay nakasentro sa isang monarko—hari o reyna—na itinuturing na tagapangalaga ng kalooban ng Diyos.

Sa Absolutismo ang nag-iisang pinuno, karaniwang isang hari o reyna, ay may hawak na ganap at walang pigil na kapangyarihan sa isang bansa. Ang mga absolutistang monarko ay madalas na nag-aangkin na ang kanilang kapangyarihan ay ipinagkaloob sa kanila ng Diyos, ayon sa teorya ng "Banal na Karapatan ng mga Hari." Isang halimbawa ng absolutismo ay si Haring Louis XIV ng France, na naghayag, "L'état, c'est moi" o "Ako ang estado," na nagpapakita ng kanyang kabuuang kontrol sa lipunan. 

Walang boses ang mamamayan sa pamahalaan ito at lumawak ang agwat ng mayaman at mahirap.

Liberalismo

Isang ideolohiya na nagbibigay-diin sa karapatan ng indibidwal, kalayaan, at pagkakapantay-pantay.

Ang Liberalismo ay isang ideolohiya na umusbong bilang tugon sa absolutismo at nagbigay-diin sa mga karapatan ng indibidwal, kalayaan, at demokrasya. Ang mga liberal ay naniniwala sa paghahati ng kapangyarihan at ang paglikha ng mga konstitusyonal na pamahalaan. Ang mga ideya ng Liberalismo ay nagbigay-diin sa mga karapatan ng mga mamamayan at ang kanilang kakayahang makilahok sa pamahalaan. Ang mga pilosopong tulad ni John Locke ay nagtaguyod ng mga ideya ng natural na karapatan at kasunduan sa pagitan ng mga tao at ng kanilang pinuno. 

Enlightenment

Ito ay bunga ng makaagham na epekto ng rebolusyon sa iba’t ibang aspekto ng buhay upang mapaunlad ang larangan ng pangkabuhayan, pampolitika, panrelihiyon, at edukasyon.

Ang Enlightenment ay isang kilusang intelektwal na umusbong noong ika-18 siglo, na naglalayong itaguyod ang rasyonal na pag-iisip at ang paggamit ng siyentipikong pamamaraan upang maunawaan ang mundo. Ang mga pilosopo tulad nina Voltaire, Montesquieu, at Rousseau ay nagbigay-diin sa mga ideya ng kalayaan, pagkakapantay-pantay, at ang paghahati ng kapangyarihan sa pamahalaan. Ang Enlightenment ay nagbigay-daan sa mga reporma sa lipunan at politika, na nagbunsod ng mga rebolusyon at pagbabago sa mga sistema ng pamahalaan sa buong mundo. 

Ang Rebolusyong Amerikano

Ang himagsikan o panghihimagsik (Ingles: insurrection, revolution, rebellion, revolt) ay ang tumutukoy sa pag-aalsa o pagrerebelde ng taumbayan laban sa pamahalaan dahil sa pagtutol o pagtanggi sa pamamalakad ng mga awtoridad o mga may katungkulan. Maaari rin itong tumukoy sa isang mahalagang sandali na makapagbabago sa sitwasyong pampolitika ng isang bansa. O kaya, sa pag-agaw ng mga nag-alsa sa kapangyarihan ng namumuno ng pamahalaan. Tinatawag din itong rebolusyon o rebelyon dahil kaugnay ito ng marahas na pagsuway at maparaan o organisadong paglaban upang mapabagsak ang pamahalaan. 

Maraming ideyang bunga ng Rebolusyong Pangkaisipan ay may kulay pulitika at ito ang kaisipang pulitikal sa rebolusyong isinagawa ng 13 kolonyang Ingles sa Amerika. Ang Rebolusyong Amerikano ay nagsimula noong panahong 1775 at ito ay sa mga sumusunod na dahilan: (1) Lipunan- ang lipunang itinayo ng mga Amerika ay kakaiba sa Great Britain. Ang mga hangganan ay nalikha sa aristokrasyang batay sa kayamanan at hindi dahil sa dugo. Ang mga patakaran sa kolonya ay nagbigay laya, sigla at pag-uugali at sila ay nahirapan sa pagpapanatili sa kaugaliang Ingles; (2) Pulitika- ang batasan at hukuman ay tinulad sa Britain, kaya namihasa ang mga kolonya ng mga kalayaan at sariling pamamahala; (3) Relihiyon- Bagamat lumakas ang Puritanismo sa kolonya, ang mga tao ay may layang makapamili ng sariling relihiyon. Nagkaroon ng iba’t ibang sekta ng relihiyon; (4) Ekonomiya- Ang patakarang pang-ekonomiya ng mga Ingles ay lubos na nagpasidhi sa pag-aalsa ng 13 kolonya.

Ang Navigation Acts ay nag-uutos na sa Britain lamang maaaring ipagbili ang ilang produkto ng kolonya at ang kolonya ay maaari lamang bumili ng mga yaring produkto sa una. Ipinag-utos ding gamitin ang mga sasakyang Ingles sa pangangalakal.

Ang malaking pagkakautang ng Britain dahil sa pakikipagdigma, ang pagtulong ng mga Amerikano sa kaaway, ang hayagang alitang nagsimula nang itakda ang Townshed Acts tungkol sa paglikom ng pera at ang paghihigpit sa mga kolonya. Ang mga batas na kinaiinisan ng mga kolonya ay ang buwis sa mga dokumentog pagnegosyo na kilala bilang Stamp Act at ang buwis sa tsaa o tea tax.

REBOLUSYONG AMERIKANO: SANHI, KARANASAN, AT IMPLIKASYON

 Ang digmaan para sa kalayaan ng Amerika ay lalong kilala sa katawagang Rebolusyong Amerikano.

 Nagsimula ang himagsikan nang ang mga Ingles na naging migrante sa Timog Amerika ay nagrebelde sa labis na pagbubuwis na ipinataw sa kanila ng Parliamentong Ingles dahil wala silang kinatawan sa Parliamento upang sabihin ang kanilang mga hinaing.

 Nagdeklara sila ng paglaya sa mga Ingles noong 1776, Pagkatapos ay nagbuo sila ng isang malakas na hukbo na naging tagapagtanggol sa British. Ang digmaan para sa kalayaan ang naging dahilan ng pagbuo ng United States of America.

Tingnan!

 Sa huling bahagi ng ika -18 na siglo, ibang uri ng himagsikan ang lumaganap sa bahagi ng Atlantiko.

 Ito ay naimpluwensiyahan ng mga ideyang pinalaganap noong Panahon ng Enlightenment. Itinatag nito ang mga pagtatanong tungkol sa absolutong monarkiya at sa dominasyon ng simbahan sa mga panlipunan at pampolitikang galaw ng mga tao.

 Ang ganitong kaisipan ay naging daan upang patalsikin ang tradiyonal na rehimen sa America at France.

 Nagsimula ang digmaan noong 1775 sa pagitan ng 13 kolonya sa Timog America at Great Britain.

 Ito ang unang himagsikan na naghangad ng kalayaan at pagbabago sa lipunan. Naging daan din ito sa paglawak ng mga prinsipyongrebolusyunaryo sa France at sa isang madugong himagsikan noong 1789. 

 Itinuturing na mas malaki ang naiwang epekto ng Himagsikan sa France sa kabuuan ng Europe at iba pang panig ng mundo sa dahil iniwan nito ang tatlong mahahalagang prinsipyo ng pagbuo ng isang nasyon-estado: 

 ang kalayaan, 

 pagkakapantay-pantay, 

 at ang kapatiran.

ANG LABINTATLONG KOLONYA

 Ang malaking bilang ng mga Ingles ay nagsimualang lumapit at manirahan sa Hilagang Amerika noong ika-17 na siglo.

 Karamihan sa kanila ay nakaranas ng persecution dahil sa kanilang bagong pananampalataya na resulta ng Repormasyon at Enlightenment sa Europe.

 Sa kalagitnaan ng ika-18 na siglo ay nakabuo na sila ng 13 magkakahiwalay na kolonya na ang hangganan sa hilaga ay Massachusetts at sa Timog ay Georgia.

 Noong 1750 ay gumastos ng napakalaking halaga ang British laban sa France upang mapanatili sa ilalim ng kanilang imperyo ang 13 kolonya.

Ang Labintatlong (13) Kolonya ng Britanya sa Hilagang America

1. Massachusetts

2. New Hampshire

3. Rhode Island

4. Connecticut

5. New York

6. New Jersey

7. Pennsylvania

8. Delaware

9. Maryland

10.Virginia

11.North Carolina

12. South Carolina

13.Georgia

 Ang mga Kolonya ay walang kinatawan sa Parliamento ng British sa London kaya sila ay nagprotesta sa pagbabayad ng labis na buwis.

 Ang kanilang naging paboritong islogan ay ang " walang pagbubuwis kung walang representasyon". 

 Sila ay nagprotesta sa ipinataw na buwis sa tsaa na inangkat sa mga kolonya.

 Tinapon nila ang tone-toneladang tsaa sa pantalan ng Harbor sa Massachusetts.

 Kinilala sa kasaysayan ang pangyayaring ito bilang Boston Tea Party. 

 Nagkaroon ng kaparusahan sa mga kolonistang naging bahagi ng insidente. 

 Ang pangyayaring ito ay nagresulta ng digmaan. 

ANG UNANG KONGRESONG KONTINENTAL

 Unang dinaluhan ng 56 na kinatawan ng mga kolonya ng Britanya ang dumalo dito. Pinangunahan ito ni Patrick Henry noong Setyembre 5, 1774.

 Ipinahayag nito ang Intolerable Acts na di makataranungan at ang parliamentong Ingles ay lumalabag sa Karapatang Amerikano

 Ang pahayag ni Patrick Henry na Give me liberty or give me death, (Bigyan mo ko ng kalayaan o kamatayan) at ang aklat ni Thomas Paine na Common Sense ay gumising sa damdaming Amerikano.

 Ito ay tahasang pagpapakita ng paglaban sa mga batas at patakaran na ipinatupad ng mga British.

ANG PAGPAPASIMULA NG DIGMAAN

 Ang mga tumututol sa palakad ng mga Ingles ay dumami sa pamamahala ni Samuel Adams.

 Naganap ang Unang laban sa Lexington at Concord sa pagitan ng Amerika at Great Britain ng magpadala ito ng isang tropa ng British sa Boston noong Abril 1775, upang pwersahing angkinin ng mga ito ang tindahan ng pulbura sa bayan ng Concord.

 Bago pa man nakarating ang mga British sa Concord nagpalitan na ng putukan ang dalawang panig.

IKALAWANG KONGRESONG KONTINENTAL

 Noong Mayo 1775, idineklara ng kongresong kontinental ang pamahalaan na tinawag na "United Colonies of America".

 Continental Army-tawag sa hukbo ng military.

 George Washington- naatasang Commander in Chief ng Continental Army.

ANG DEKLARASYON NG KALAYAAN

 Hulyo 1776- nagpadala ng malaking tropa ang Britain sa Atlantic upang pahinain ang pwersa ng Amerika.

 Ang Deklarasyon ng Kalayaan bagaman hindi pa tapos ang digmaan, idineklarang malaya ng Amerikano ang kanilang mga sarili noong Hunyo 4, 1776. Ang dokumento ay isinulat halos lahat ni Thomas Jefferson, isang manananggol.

 Binigyang diin sa dokumentong ito na ang dating kolonya at hindi na teritoryo ng Britain. Kinilala na isa nang malayang bansa ang dating kolonya ng Britain at tinawag itong Estados Unidos ng Amerika.

IMPLIKASYON:

    Ang naging bunga ng Rebolusyong Amerikano ay ang Kalayaan ng United States ay kinilala at ang hangganan nito sa mga kalapit na bansa ay naayos. Binigyang-saysay ng rebolusyon ang deklarasyon ng kalayaan batay sa kaisipan ni John Locke na kapag hindi iginalang ng hari ang likas na karapatan ng tao, karapatan ng mga mamamayan ang mag-alsa laban sa kanya. Ang nagtagumpay na rebolusyon sa Amerika ang nagbigay lakas sa mga Pranses upang maghimagsik laban sa abolutismo.

TANDAAN!

Ang tatlong panahong ito—Absolutismo, Liberalismo, at Enlightenment—ay may malalim na epekto sa pagbuo ng mga modernong ideya ng pamahalaan at lipunan. Ang Absolutismo ay nagbigay-diin sa kapangyarihan ng isang nag-iisang pinuno, habang ang Liberalismo at Enlightenment ay nagtaguyod ng mga karapatan ng indibidwal at ang halaga ng rasyonal na pag-iisip, na nagbukas ng daan para sa mas demokratikong mga sistema ng pamahalaan.

Ang paglalakbay mula sa absolutismo patungo sa liberalismo ay hindi madali. Ngunit sa tulong ng mga pilosopong nagpahayag ng makatwirang kaisipan, ang mga tao ay namulat sa katotohanan na sila ay may karapatan, at ang pamahalaan ay dapat naglilingkod, hindi nang-aalipin.

Ang Rebolusyong Amerikano ay naging modelo ng mga susunod pang rebolusyon sa France at Latin America. Ipinakita nito na ang isang sambayanan na mulat at may layunin ay kayang baguhin ang kasaysayan.

GAWAIN 1!

Panuto: Kilalanin at Ipaliwanag ang mga sumusunod na salita.

1. Absolutismo

2. Liberalismo

3. Enlightenment

4. Monarko

5. L'état, c'est moi

6. Haring Louis XIV

7. Ideolohiya

8. Pulitika

9. John Locke

10. Pilosopo

11. Karapatan

12. Voltaire

13. Montesquieu

14. Rousseau

15. Rebolusyon

16. Kolonya

17. Navigation Acts

18. Boston Tea Party

19. Give me liberty or give me death

20. Patrick Henry

21. Thomas Paine

22. Hunyo 4, 1776

GAWAIN 2!

Panuto: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan.

1. Paghambingin ang pagkakatulad at pagkakaiba ng Absolutismo, Liberalismo, at Enlightenment.

2. Ano ang kinalaman ng Absolutismo, Liberalismo, at Enlightenment sa Rebolusyong Amerikano?

3. Ano ang nagging implikasyon ng mga pagbabagong dulot ng mga ideolohiya at pulitika sa kasaysayan ng daigdig?

4. Ano ang ninanais ng mga Amerikano na makamit sa kanilang Rebolusyon?

5. Ano-ano ang naging implikasyon ng kanilang naging Rebolusyon?

6. Sa iyong palagay, nakatutulong ba sa isang bansa ang rebolusyon? Bakit?

GAWAIN 3!

Panuto: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan.

  

1. Ipaliwanag kung paano nakatulong ang konsepto ng Divine Right of Kings sa pagpapatatag ng absolutismo sa Europa.

  

2. Suriin kung ang absolutismo ba ay nakatulong o nakasama sa pag-unlad ng ekonomiya ng Europa noong ika-16 hanggang ika-18 siglo.

  

3. Ihambing ang pamumuno ni Louis XIV ng France at ni Peter the Great ng Russia. Ano ang pagkakatulad at pagkakaiba sa kanilang absolutistang pamamahala?

 

4. Kung ikaw ay isang mamamayan ng France noong panahon ni Louis XIV, paano mo ipapahayag ang iyong saloobin sa kanyang pamumuno?

  

5. Pagsamahin ang mga epekto ng absolutismo sa politika, ekonomiya, at kultura ng Europa. Ano ang kabuuang implikasyon nito sa lipunan?

  

6. Kung walang absolutismo, paano maaaring nagbago ang kasaysayan ng Europa bago ang French Revolution?

 

7. Ipaliwanag ang papel ng merkantilismo sa pagpapatibay ng kapangyarihan ng mga absolutistang monarko.

 

8. Suriin kung bakit naging matagumpay ang absolutismo sa France ngunit hindi sa England.

  

9. Ihambing ang absolutismo sa France at constitutional monarchy sa England. Ano ang mas epektibong sistema ng pamahalaan sa konteksto ng panahong iyon?

 

10. Kung ikaw ay isang guro, paano mo ipapaliwanag sa mga mag-aaral ang kaugnayan ng absolutismo sa modernong konsepto ng authoritarianism?

  

11. Pagsamahin ang mga dahilan ng paglakas ng absolutismo sa Europa. Ano ang mga pangunahing salik na nagbigay-daan dito?

 

12. Suriin ang epekto ng absolutismo sa karapatan ng mga mamamayan. Nakatulong ba ito o nagdulot ng pang-aabuso?

 

13. Ipaliwanag kung paano ginamit ni Louis XIV ang Versailles bilang simbolo ng absolutismo.

  

14. Ihambing ang pamumuno ng Habsburg sa Austria at ng Bourbon sa France. Ano ang pagkakaiba sa kanilang estilo ng absolutismo?

15. Kung ikaw ay isang tagapayo ng isang absolutistang monarko, anong mga reporma ang irerekomenda mo upang maiwasan ang rebelyon ng mamamayan?

WEEK 4

Rebolusyong Pranses at Pag-usbong ng mga Bansang  Estado 

1. French Revolution at mga pagbabagong dulot nito 

2. Pag-usbong ng mga Bansang-Estado 

Ang French Revolution (1789–1799) ay isa sa pinakamahalagang rebolusyon sa kasaysayan ng mundo. Isa itong malawakang kilusan sa Pransiya na naglayong wakasan ang Ancien Régime—ang lumang sistemang monarkiya at pyudalismo—at itaguyod ang mga prinsipyo ng kalayaan, pagkakapantay-pantay, at kapatiran (liberté, égalité, fraternité)

REBOLUSYONG PRANSES: ANG PAMUMUNO NG KARANIWANG URI

    Simula ng taong 1789 ang France ay pinaghaharian ni Haring Louis XVI, isang Bourbon na ang pamumuno ay absolute. Ang absolutong hari ay itinuturing na makapangyarihang pinuno ng isang nasyon sapagkat ang kanilang ginagamit na basehan sa kanilang pamumuno ay Divine Right Theory. Ito ay ang paniniwala na ang kapangyarihan ng isang hari ay nagmula sa kanilang mga diyos para pamunuan ang bansa.

Ang lipunang France naman ay nahahati sa tatlong pangkat na tinatawag na Estado.

Unang Estado- ay binubuo ng mga obispo, pari, at ilan pang may katungkulan sa simbahan.

Ikalawang Estado- binubuo ng mga maharlikang Pranses.

Ikatlong Estado- ay binubuo ng nakakaraming bilang ng mga Pranses gaya ng mga magsasaka may-ari ng mga tindahan, mga utusan, guro, manananggol, doktor at mga manggagawa.

    Pagdating noong 1780 ay kinakailangan ng pamahalaang France ng malaking halaga para itaguyod ang pangangailangan ng lipunan. Ang bumubuo ng una at ikalawang estado sa ilalim ng kautusan ng hari ay di ibinibilang sa mga nagbubuwis at ang ikatlong estado lamang ang nagbabayad.

Ang Pambansang Asembleya:

    Upang mabigyang lunas ang kakulangan sa salapi na kailangan ng France nang panahong iyon ay minabuti ni Haring Louis na magdaos ng isang pagpupulong ng lahat ng kinatawan ng tatlong estado noong 1789 sa Versailles.

    Hindi nabigyang lunas ang suliranin ukol sa pananalapi dahil hindi nagkasundo ang mga delegado sa paraan ng pagboto. Dati, nagpupulong nang hiwalay ang tatlong estado. Matapos nito’y saka pa lamang sila boboto. Bawat estado ay may isang boto. Karaniwan na magkatulad ang boto ng una at ikalawang estado laban sa ikatlong estado kaya naman laging talo ang huli.

    Dahil dito humiling ang ikatlong estado na may malaking bilang kasama ang mga bourgeoisie na ang bawat delegado ng asemblea ay magkaroon ng tig iisang boto. Sapagkat humigit-kumulang kalahati ng 1200 delegado ay mula sa ikatlong estado Malaki ang kanilang pagkakataong maisakatuparan ang nais na mga reporma.

    Idineklara ng ikatlong estado mula sa panukala ni Abbe Sieyes isang pari ang kanilang sarili bilang Pambansang Asembleya noong Hunyo 17, 1789 inimbitahan nila rito ang una at ikalawang estado.

    Dahil na rin sa panunuyo ng ikalawang estado, itinuloy pa rin ni Haring Louis XVI ang magkahiwalay na pagpupulungan ng ikatlong estado kung kaya’t sila ay nagtungo sa tennis court ng palasyo.

    Maraming mga pari at ilang noble ang sumama sa kanila at hiniling sa hari na bumuo ng isang konstitusyon at nanindigang hindi aalis hangga’t hindi naisakatuparan ang kanilang layunin.

    Matapos ang isang linggo’y ibinigay na ng hari ang hiling ng ikatlong estado nang kanyang ipag-utos na sumama ang una at ikalawang estado sa pambansang asemblea.

Mga Salik ng Rebolusyong Pranses:

1. Kawalan ng katarungan ng rehimen.

2. Oposisyon ng mga intelektwal sa namamayaning kalagayan.

3. Walang hangganang kapangyarihan ng hari.

4. Personal na kahinaan nina Haring Louis XV at Haring Louis XVI bilang pinuno.

5. Krisis sa pananalapi na kinaharap ng pamahalaan.

Ang Pagbagsak ng Bastille:

    Nagsimula ang kaguluhan sa Paris ng lumusob ang mga tao sa Bastille noong Hulyo 14, 1789, ang Bastille ay isang moog na ginawang bilangguang pulitikal. Dahil dito, ang Bastille ay simbolo ng kalupitan ng Lumang Rehimen. Nagapi ng taong bayan ang mga tagapagtanggol sa moog kaya’t napalaya ang mga bilanggo.

    Hindi kumampi ang hari at kanyang mga tagapayo, bagkus ay kanilang inudyukan ang hari na ipahanda ang mga kawal sa pagkakataong maaaring maghimagsik ang Asembleya. Kumalat ang balita sa Paris na bubuwagin ng hari ang Asembleya.

    Ang pagbagsak ng Bastille ay nagbigay-hudyat sa pagwasak ng Lumang Panahon sa France, at ang Hulyo 14 ay itinuturing na pambansang araw ng France.

    Sinimulan ng pambansang asembleya ang mga reporma sa pamahalaan. Inalis ang natitira pang bagay na may kinalaman sa piyudalismo at pang-aalipin.

    Winakasan ang kapangyarihan ng simbahan sa pagbubuwis. Sa takot ng mga hari at maharlika sa lumalaganap na kapangyarihan ng mga magsasaka, binitawan na nila ang kanilang mga karapatan. Sinamsam ng mga tao ang mga ari-arian at binawasan ang bilang ng pari. 

Kalayaan, Pagkapantay-pantay, at Kapatiran:

    Taong 1789 nang Constituent Assembly, ang bagong katawagan sa Asembleyang Nasyonal ay nakapagpalabas ng isang bagong saligang batas. Ang pambungad na pananalita ng saligang-batas ay tungkol sa Deklarasyon ng mga Karapatang Pantao at Mamamayan. Binigyang diin nito ang lipunang Pranses ay kinakailangang nababatay sa mga ideya ng kalayaan, pagkapantay-pantay at kapatiran.

    Makalipas ang dalawang taon, Setyembre 1791, ay lubusang napapayag si Louis XVI na pamahalaan na ang France sa pamamagitan ng bagong saligang-batas. Ang kapangyarihan ng mga nasa simbahan at ng mga maharlika ay nabawasan din at ang halalan para sa Asembleyang bubuo ng mga batas ay idinaos.

Ang Pagsiklab ng Rebolusyon:

    Maraming mga monarko sa Europe ang labis na naapektuhan sa pagsiklab ng French Revolution. Natakot sila na ang ganoong uri ng rebolusyon ay lumaganap sa kanilang mga kaharian at pinangangasiwaan. Noong taong 1792 ay nagpadala ang Austria at Prussia ng mga sundalong tutulong upang talunin ang mga rebolusyong Pranses. Sa mahabang panahon ng pakikipaglaban ay tinalo ng mga rebolusyonaryo ang mga sundalong tumulong upang sila’y patigilin.

    Ang rebolusyon ay lalong naging malakas at malaki sa pamamagitan ng pamumuno ng isang abogadong nagngangalang Georges Danton.

    Pinagsusutpetsahan ng mga rebolusyonaryo na posibleng ang mga noble ng France ay bumubuo ng alyansa sa iba pang mga bansa sa Europa upang muling ibalik ang kapangyarihan ng hari at tapusin ang rebolusyong pinasimulan. Dahil dito ay hinuli nila ang hari at ng mga sumusuporta sa kanya at pinatay sa pamamagitan ng paggamit ng guillotine.

    Tinawag ang pangyayaring ito sa France bilang September Massacres. Noong Enero 1793 ay napugutan naman ng ulo si haring Louis XVI. Sa taong ding yun ay sinunod naman si Reyna Marie Antoinette. Dahil sa mga sunod-sunod napangyayari ay idineklarang isang Republika ang France.

Ang Reign of Terror:

Marami sa mga bansa sa Europe kabilang na ang Great Britain ang sumama na sa digmaan laban sa France. Malaking bilang ng mga nakababatang kalalakihan ang pinuwersang sumama sa hukbong sandatahan upang idipensa ang bagong republika. Noong Abril 1794 ay binuo ng mga rebolusyonaryo ang isang pansamantalang pamahalaaan sa ilalim ng Committee of Public Safety. Ang pinakamabisa at aktibong miyembro rito ay ang isang manananggol na si Maximillien Robespierre, isang masidhing republikano. Isa sa naging pangunahin niyang gawain upang maipagpatuloy ang rebolusyon ay ang pagpapadala ng maraming mga sundalo na uubos sa mga kaaway ng Republika. Ang mga kaaway na ito ay pawang pinatay sa pamamagitan ng guillotine at tinawag ang panahong ito bilang Reign of Terror.Umabot sa 17,000 katao ang pinatay sa pagitan ng 1793 hanggang 1794 at may 20,000 naman ang mga namatay sa kulungan.

Ang France sa Ilalim ng Directory:

Taong 1794 nang humina ang kapangyarihan ng mga rebolusyonaryo at nakuha ng mga moderates ang pamamahala. Kabilang sa mga pinunong extremistsng Rebolusyon gaya nina Danton at Robespierre ay pinatay rin sa pamamagitan ng guillotine. Napagwagian naman ng France ang kaniyang pakikipagdigma sa mga bansang Europe kaya ang mga ito ay lumagda ng kasunduan sa kaniya maliban sa Britain. Taong 1795 nang ang Republika ng Pransiya ay gumamit ng bagong saligang batas na ang layunin ay magtatag ng isang direktoryo na pinamumunuan ng limang tao na taon-taon ay ihahalal. Ngunit ang pamahalaang ito’y di nagtagumpay. Ito’y sa dahilang ang pamahalaan ay naubusan ng pera. Samantala, iba-ibang pangkating pampolitika ang nagnais na hawakan ang pamamahala at maraming tao ang nais na bumalik sa monarkiya.

TANDAAN!

Absolute monarchy- isang uri ng pamamahala na kung saan ang monarko ay may ganap na kapangyarihan sa sambayanan. Nagtataglay ng walang limitasyong kapangyarihang politikal.

Guillotine- Ang pagpatay sa mga bilanggo sa pamamagitan ng isang gamit sa pagputol ng ulo.

Maximillien Robespierre- isang aktibong miyembro na isang manananggol at namatay din sa pamamagitan ng Guillotine.

Ang Rebolusyong Pranses (1789-1799) ay isang makasaysayang pangyayari na nagdulot ng malaking pagbabago sa Pransiya at sa buong Europa. Ito ay nagbigay daan sa pag-usbong ng mga bansang estado sa modernong panahon.

Mga Epekto ng Rebolusyong Pranses

- Pagbagsak ng monarkiya: Ang Rebolusyong Pranses ay nagdulot sa pagbagsak ng monarkiyang Bourbon at pagtatag ng Unang Republika ng Pransiya.

- Pag-usbong ng mga bansang estado: Ang Rebolusyong Pranses ay nagbigay daan sa pag-usbong ng mga bansang estado sa modernong panahon, na may mga konsepto tulad ng soberanya ng bayan, pagkakapantay-pantay, at karapatang pantao.

- Impluwensya sa ibang bansa: Ang Rebolusyong Pranses ay nagkaroon ng malaking impluwensya sa ibang bansa sa Europa at sa buong mundo, na nagdulot ng mga pagbabago sa politika at lipunan.

Pag-usbong ng mga Bansang Estado

- Soberanya ng bayan: Ang mga bansang estado ay nagbigay-diin sa soberanya ng bayan, kung saan ang kapangyarihan ay nagmumula sa mga mamamayan.

- Konstitusyon: Ang mga bansang estado ay nagtatag ng mga konstitusyon na naglalaman ng mga karapatang pantao at mga prinsipyo ng pamahalaan.

- Pagkakapantay-pantay: Ang mga bansang estado ay nagbigay-diin sa pagkakapantay-pantay ng mga mamamayan sa harap ng batas.

Sa kabuuan, ang Rebolusyong Pranses ay isang makasaysayang pangyayari na nagdulot ng malaking pagbabago sa Pransiya at sa buong mundo, at nagbigay daan sa pag-usbong ng mga bansang estado sa modernong panahon.

GAWAIN 1!

Panuto: Kilalanin at alamin ang mga sumusunod na salita.

1. Rebolusyon

2. Absolutong Hari

3. Divine Right Theory

4. Estado

5. Maharlika

6. Asemblea

7. Haring Louis XVI

8. Konstitusyon

9. Bastille

10. Hari o Reyna

11. Guillotine

12. Reign of Terror

13. Monarkiya

14. Maximillien Robespierre

15. Soberanya

GAWAIN 2!

Panuto: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan at ilagay sa iyong notebook ang sagot.

1. Anu-ano ang mga salik ng rebolusyong Pranses?

2. Bakit kinatatakutan ng mga maharlika ang French Revolution?

3. Ano ang September Massacre? Sino ang naging biktima rito?

4. Ano ang Absolute Monarchy, Guillotine, Reign of terror, Maximillien Robespierre, Asembleya, bastille, at republika?

5. May pagkakahawig ba ang tatlong pangkat ng Estado ng France sa Tatlong sangay ng pamahalaan natin? Ipaliwanag ang sagot.

GAWAIN 3!

Panuto: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan.

Ipaliwanag kung paano nakaapekto ang Estates System sa pagsiklab ng Rebolusyong Pranses.

Suriin kung ang mga reporma ni Napoleon ay tunay na nakatulong sa demokrasya o nagpatibay ng awtoritaryanismo.

Ihambing ang Rebolusyong Pranses sa Rebolusyong Amerikano. Ano ang pagkakaiba sa layunin, pamamaraan, at resulta

Kung ikaw ay isang mamamayan ng France noong 1789, paano mo ipapahayag ang iyong saloobin sa Declaration of the Rights of Man and of the Citizen?

Pagsamahin ang mga sanhi ng Rebolusyong Pranses. Ano ang pinakamahalagang salik at bakit?

Kung hindi bumagsak ang Bastille, paano maaaring nagbago ang daloy ng Rebolusyong Pranses?

Ipaliwanag ang papel ng Reign of Terror sa pagpapatibay at pagpapahina ng rebolusyon.

Suriin kung ang pamumuno ni Robespierre ay nakatulong o nakasama sa layunin ng rebolusyon

Ihambing ang pamumuno ni Louis XVI at ni Napoleon Bonaparte. Ano ang pagkakaiba sa kanilang estilo ng pamamahala?

Kung ikaw ay isang guro, paano mo ipapaliwanag sa mga mag-aaral ang kaugnayan ng Rebolusyong Pranses sa modernong konsepto ng human rights?

Pagsamahin ang mga epekto ng Rebolusyong Pranses sa politika, ekonomiya, at kultura ng Europa.

Suriin kung ang Code Napoleon ay nakatulong sa pagpapatatag ng hustisya o nagbigay ng limitasyon sa kalayaan.

Ipaliwanag kung paano ginamit ni Napoleon ang militar upang palawakin ang kapangyarihan ng France sa Europa.

Ihambing ang epekto ng Rebolusyong Pranses sa France at sa ibang bansa sa Europa.

Kung ikaw ay isang tagapayo ni Napoleon, anong reporma ang irerekomenda mo upang maiwasan ang pagbagsak ng kanyang imperyo?

WEEK 5

Paglaganap ng Nasyonalismo sa Asya at Amerika 

1. Modernisasyon ng Japan (Meiji Restoration) 

2. Himagsikan sa South America (Simon Bolivar) 

3. Back-to-Africa Movement 

4. United League ni Sun Yat Sen  

5. Passive Resistance ni Gandhi (India) 

PAKSA!

1. Modernisasyon ng Japan (Meiji Restoration) 

Ang Meiji Restoration (明治維新, Meiji Ishin) ay isang makasaysayang yugto sa Japan noong 1868 na nagmarka ng pagtatapos ng pamumuno ng Tokugawa Shogunate at pagsisimula ng modernisasyon sa ilalim ng pamumuno ni Emperor Meiji. Isa itong rebolusyong pampolitika, panlipunan, at pang-ekonomiya na nagbukas sa Japan sa mundo matapos ang daan-daang taon ng isolation.

Mga Pangunahing Pangyayari sa Meiji Restoration

Taon Pangyayari Paliwanag

1853 Pagdating ni Commodore Matthew Perry Pinilit ng U.S. na buksan ang Japan sa kalakalan; nagdulot ng krisis sa Tokugawa

1867 Pagbitiw ni Tokugawa Yoshinobu Huling shogun ng Tokugawa; nagbigay daan sa pagbabalik ng kapangyarihan sa emperador

1868 Coup d’état sa Kyoto Ipinroklama si Emperor Meiji bilang pinuno ng Japan; simula ng bagong pamahalaan

1869–1870s Pagwawakas ng sistemang pyudal Inalis ang mga daimyo at samurai; pinalitan ng sentralisadong pamahalaan

Mga Pagbabagong Dulot ng Modernisasyon

Pampolitika

Pagbuo ng sentralisadong pamahalaan sa ilalim ng emperador

Pagkakaroon ng Konstitusyon ng Meiji (1889) na nagtatag ng monarkiyang konstitusyonal

Pagpapalakas ng nasyonalismo at pagkakakilanlan bilang bansang-estado

Panlipunan

Pagwawakas ng uring samurai at pyudal na sistema

Pagpapatupad ng sapilitang edukasyon para sa lahat

Pagpapalaganap ng Western ideals sa pananamit, arkitektura, at kultura

Pang-ekonomiya

Industriyalisasyon: pagtatayo ng mga pabrika, riles, at imprastruktura

Pagpapalakas ng kalakalan at teknolohiya mula sa Kanluran

Pagbuo ng modernong hukbong sandatahan gamit ang Western training

Epekto sa Pandaigdigang Tanawin

Naging unang industriyalisadong bansa sa Asya

Naging makapangyarihang imperyo sa rehiyon, na humantong sa mga digmaan tulad ng Sino-Japanese War at Russo-Japanese War

Nagsilbing modelo ng modernisasyon para sa ibang bansang Asyano, kabilang ang Pilipinas

2. Himagsikan sa South America (Simon Bolivar)

Ang Himagsikan sa South America sa pamumuno ni Simón Bolívar ay isa sa pinakatampok na kilusang makabayan sa kasaysayan ng Latin America. Tinaguriang El Libertador (“Ang Tagapagpalaya”), si Bolívar ang naging pangunahing lider sa paglaya ng maraming bansa mula sa kolonyal na pamumuno ng Espanya.

Pag-unlad ng Nasyonalismo sa Timog Amerika 

Ang bawat isa sa 20 bansa sa Latin America ay pinamayanihan ng makabansang damdamin. May ilang mga tao ang nagkakamaling tawaging bansa ang Latin America. Hindi ito nakapagtataka. Maraming mga Latin Americans ang nagsasalita ng Espanyol at Katoliko Romano ang pananampalataya. Nagkabuklod-buklod sila sa kanilang pagkamuhi sa awtokrasyang Espanyol, katiwalian sa pamahalaan, walang kalayaang magpahayag ng mga batas na naghihigpit sa pangangalakal.

Simon Bolivar at Jose de San Martin 

Si Simon Bolivar ay ipinanganak noong Hulyo 24, 1783 sa Caracas, Venezuela. Nag-aral sa Europa kung saan nahubog ang kanyang kaisipan sa Enlightenment—mga ideya nina Locke, Rousseau, at Voltaire. Nangako sa Roma noong 1805 na wawakasan ang pamumuno ng Espanya sa Amerika

Siya ay nagnais na palayain ang Timog Amerika laban sa mga mananakop. Ang pagnanais na ito ay pagpapatuloy lamang sa mga nasimulan ni Francisco de Miranda, isang Venezuelan. Ang huli ay nag-alsa laban sa mga Espanyol noong 1811 ngunit hindi siya nagtagumpay na matamo ang kalayaan ng Venezuela mula sa Spain. Noong 1816, namatay na may sama ng loob si Miranda sa isang bartolina ng mga Espanyol. Matapos nito’y pinamunuan ni Bolivar ang kilusan para sa kalayaan sa hilagang bahagi ng Timog Amerika. Noong 1819, pagkatapos na mapalaya ang Venezuela, ginulat niya ang mga Espanyol nang magdaan sa Andes ang kaniyang hukbo. Ang tagumpay niya ay humantong sa pagtatatag ng Great Colombia (ang buong hilagang pampang ng South America). Tinawag siyang tagapagpalaya o liberator at pagkatapos, naging pangulo si Jose de San Martin (1778-1850) naman ang sumunod sa pagtataboy sa mga Espanyol sa Argentina. Katulad din ni Bolivar, namuno si San Martin sa kaniyang grupo sa Andes. Tumulong ito sa liberasyon ng Chile, gayundin sa Peru. Mayroon din siyang heneral na tulad ni Bernard o’Higgins, isang Chileno.

Mga Ideolohiyang Isinulong

Republikanismo: Pamahalaan ng mamamayan, hindi ng hari

Nasyonalismo: Pagkakaisa ng mga mamamayan bilang isang bansa

Kalayaan at karapatang pantao: Inspirado ng Enlightenment

Pamana ni Bolívar

Itinuturing na ama ng kalayaan sa Latin America

Maraming lungsod, paaralan, at bansa (Bolivia) ang ipinangalan sa kanya

Bagamat nabigo ang kanyang pangarap na nagkakaisang South America, ang kanyang mga ideya ay naging pundasyon ng mga bansang-estado sa rehiyon

3. Back-to-Africa Movement 

Pag-unlad ng Nasyonalismo sa Africa

Hinangad at nagkaroon ng matagumpay na kolonisasyon ang mga bansang Europeo sa Africa. Pinaghati-hatian ang kontinente at binalangkas ang ekonomiya ayon sa kanilang sariling kapakanan. Nagtayo sila ng mga daang bakal at industriya upang mapangalagaan ang kanilang kapangyarihan. Bago nagsimula ang 1914, tatlo lamang ang malayang bansa sa Africa- Ethiopia, Liberia at Republika ng South Africa. Sinasabing nagsimula ang una sa pamamahala ni Reyna Sheba. Itinatag ang ikalawa noong 1810 sa tulong ng Estado Unidos habang naging kasapi ng Commonwealth of Nations ang ikatlo noong 1910.

Kilusan ng Pagbabalik sa Africa (Back-to-Africa Movement)

Ang Back-to-Africa Movement ay isang kilusan noong ika-19 at ika-20 siglo na nagtaguyod ng pagbabalik ng mga African American sa kanilang mga ninunong lupain sa Africa. Itinulak ito ng hangaring magkaroon ng sariling pagpapasya at makaiwas sa sistematikong diskriminasyon sa Estados Unidos.

Kontekstong Pangkasaysayan

Umusbong ang kilusan noong maagang bahagi ng ika-19 na siglo bilang tugon sa matinding rasismo at pang-aapi sa mga African American.

Maraming malalayang itim at dating mga alipin ang nagnanais tumakas sa marahas at mapang-aping pamumuhay sa Amerika, kung saan sila'y biktima ng diskriminasyon, karahasan, at kakulangan sa oportunidad.

Malapit na kaugnay ng American Colonization Society (ACS) na itinatag noong 1816, layunin nitong ilipat ang mga malalayang itim sa Africa—lalo na sa Liberia, na itinatag noong 1847 bilang kolonya ng mga pinalayang alipin.

Mahahalagang Tauhan

Paul Cuffee

Isang mayamang African American na may-ari ng barko.

Noong 1816, nagdala siya ng 38 African Americans patungong Sierra Leone.

Isa sa mga unang organisadong pagsisikap ng mga itim na Amerikano na bumalik sa Africa.

Marcus Garvey

Sa unang bahagi ng ika-20 siglo, naging pangunahing tagapagtaguyod ng kilusan sa pamamagitan ng Universal Negro Improvement Association (UNIA).

Isinusulong niya ang black nationalism at matibay na pagkakakilanlan ng mga itim, hinihikayat ang pagbabalik sa Africa upang itatag ang sariling bansa.

Mga Dahilan at Hamon

Motibasyon:

Hangaring magkaroon ng sariling pagpapasya

Pag-asa sa mas maayos na pamumuhay

Pagtakas sa rasismo at pang-aapi

Hamon:

Kakulangan sa mga yaman at suporta

Pagkakaibang pangkultura sa mga lokal na komunidad sa Africa

Mataas na bilang ng pagkamatay sa Liberia dahil sa mga sakit na wala silang immunity

Epekto at Pamana

Bagamat hindi naging malawak ang aktwal na migrasyon, malaki ang naging impluwensiya ng kilusan sa mga sumunod na kilusang panlipunan.

Naging pundasyon ng mga kilusan para sa karapatang sibil at Pan-Africanism noong ika-20 siglo.

Naging inspirasyon ng mga kilusang pangkultura at pampolitika gaya ng Rastafari Movement, na nagbibigay-diin sa koneksyon ng mga itim sa Africa at diaspora.

4. United League ni Sun Yat Sen  

Ang "United League" ay ang Tongmenghui (同盟會), isang makasaysayang samahan na itinatag ni Sun Yat-sen noong Agosto 20, 1905 sa Tokyo, Japan. Ito ay isang underground resistance movement na may layuning pabagsakin ang Qing Dynasty at itatag ang isang Republika ng Tsina.

Mga Pangunahing Layunin ng Tongmenghui

-Paalisin ang mga Manchu (Qing Dynasty) mula sa kapangyarihan

-Ibalik ang Tsina sa mga Tsino (Han nationalism)

-Itatag ang Republika ng Tsina

-Pantay-pantay na pamamahagi ng lupa sa mamamayan

Pinagmulan ng Samahan

-Pinagsama-sama ni Sun Yat-sen ang iba’t ibang rebolusyonaryong grupo:

-Xingzhonghui (Revive China Society)

-Guangfuhui (Restoration Society)

-Iba pang mga lokal na kilusan

Impluwensiya sa Ibayong Dagat

Nagkaroon ng sangay sa Singapore noong 1906, na naging punong tanggapan para sa Southeast Asia. Dito, tumulong ang mga Tsino sa diaspora sa pagpopondo ng rebolusyon, paglalathala ng mga pahayagan, at pagbili ng armas2.

Pagbabago at Ebolusyon

Pagkatapos ng tagumpay ng Xinhai Revolution noong 1911, naging pundasyon ang Tongmenghui ng Kuomintang (KMT) o Nationalist Party noong 1912.

5. Passive Resistance ni Gandhi (India)

Passive Resistance ni Gandhi sa India ay hindi simpleng pagtanggi sa karahasan—ito'y isang malalim na pilosopiya ng moral na lakas, na tinawag niyang Satyagraha o “force of truth.”

Pangkalahatang Ideya

Satyagraha ang tawag ni Gandhi sa kanyang bersyon ng passive resistance. Hindi ito “passive” sa kahulugan ng kawalan ng aksyon, kundi aktibong pagtutol sa kasamaan gamit ang katotohanan at pag-ibig.

Layunin nitong baguhin ang puso ng kalaban, hindi sirain sila. Ang tagumpay ay hindi sa pagkatalo ng kaaway kundi sa pagkamit ng katarungan sa mapayapang paraan.

Mga Prinsipyo ng Passive Resistance ni Gandhi

Prinsipyo Paliwanag

Ahimsa (Nonviolence) Walang pisikal na pananakit, kahit sa harap ng karahasan.

Truth (Satya) Katapatan sa layunin at pamamaraan.

Self-suffering Pagtitiis ng hirap bilang sakripisyo upang gisingin ang konsensya ng kalaban.

Fearlessness Hindi takot sa kaparusahan o kamatayan, basta't nasa tama.

Mga Halimbawa ng Passive Resistance

Salt March (1930) – Isang 240-mile na martsa laban sa buwis sa asin ng Britanya. Nagpakita ito ng lakas ng masa sa mapayapang paraan.

Non-cooperation Movement (1920s) – Pagtanggi ng mga Indian na makilahok sa mga institusyong kontrolado ng Britanya.

Mula sa Hind Swaraj ni Gandhi

Sa kanyang aklat, sinabi ni Gandhi:

“The force of love is the same as the force of the soul or truth... The universe would disappear without the existence of that force.”

 TANDAAN!

- Ang Meiji Restoration (明治維新, Meiji Ishin) ay isang makasaysayang yugto sa Japan noong 1868 na nagmarka ng pagtatapos ng pamumuno ng Tokugawa Shogunate at pagsisimula ng modernisasyon sa ilalim ng pamumuno ni Emperor Meiji. Isa itong rebolusyong pampolitika, panlipunan, at pang-ekonomiya na nagbukas sa Japan sa mundo matapos ang daan-daang taon ng isolation.

- Ang Himagsikan sa South America sa pamumuno ni Simón Bolívar ay isa sa pinakatampok na kilusang makabayan sa kasaysayan ng Latin America. Tinaguriang El Libertador (“Ang Tagapagpalaya”), si Bolívar ang naging pangunahing lider sa paglaya ng maraming bansa mula sa kolonyal na pamumuno ng Espanya.

- Ang Back-to-Africa Movement ay isang kilusan noong ika-19 at ika-20 siglo na nagtaguyod ng pagbabalik ng mga African American sa kanilang mga ninunong lupain sa Africa. Itinulak ito ng hangaring magkaroon ng sariling pagpapasya at makaiwas sa sistematikong diskriminasyon sa Estados Unidos.

Ang Back-to-Africa Movement ay isang masalimuot at makabuluhang kilusan na sumasalamin sa mga pakikibaka at hangarin ng mga African American na muling angkinin ang kanilang pagkakakilanlan at pamana sa harap ng sistematikong pang-aapi. Hanggang ngayon, patuloy ang epekto nito sa mga diskurso tungkol sa lahi, identidad, at pag-aari ng kultura.

- Ang "United League" ay ang Tongmenghui (同盟會), isang makasaysayang samahan na itinatag ni Sun Yat-sen noong Agosto 20, 1905 sa Tokyo, Japan. Ito ay isang underground resistance movement na may layuning pabagsakin ang Qing Dynasty at itatag ang isang Republika ng Tsina2.

- Ang passive resistance ni Gandhi ay naging inspirasyon sa mga kilusang sibil sa buong mundo—mula kay Martin Luther King Jr. sa Amerika hanggang kay Nelson Mandela sa South Africa.

GAWAIN 1!

Panuto: Kilalanin at ipaliwanag ang mga sumusunod na salita.

1. Meiji Restoration

2. Emperor Meiji

3. Coup d'état

4. Simon Bolivar

5. El Libertador

6. Nasyonalismo

7. Awtokrasya

8. Jose de San Martin

9. Locke

10. Rousseau

11. Voltaire

12. Enlightenment

13. Francisco de Miranda

14. Latin America

15. Paul Cuffee

16. Marcus Garvey

17. UNIA

18. Sun Yat Sen

19. Tongmenghui

20. Mahatma Gandhi

21. Satyagraha

22. Ahimsa

GAWAIN 2!

Panuto: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan.

1. Paano binuhay at napalakas ng Japan, South America, Africa, China, at India ang kanilang nasyonalismo?

2. Sinu-sino ang mga nanguna upang ipaglaban ang kanilang Karapatan sa kanilang bansa?

3. May maganda bang naidulot ang paglaban nila sa mga kolonyalista at imperyalistang Kanluranin? Bakit?

4. Kung ikaw ay isang lider ng bansa, paano mo pananatilihin ang nasyonalismo sa iyong nasasakupan?

5. Bilang isang mag-aaral, paano mo sisimulang ipakita ang iyong pagkamakabansa?

GAWAIN 3!

Panuto: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan.

  

Ipaliwanag kung paano nagbago ang Japan mula sa isolation patungo sa modernisasyon sa panahon ng Meiji Restoration.

Suriin kung ang modernisasyon ng Japan ay nakatulong o nakasama sa mga bansang Asyano na naapektuhan ng kanilang imperyalismo.

Ihambing ang Himagsikan sa South America sa pamumuno ni Simón Bolívar at ang kilusan ni Sun Yat Sen sa China. Ano ang pagkakaiba sa kanilang layunin at resulta?

Kung ikaw ay isang lider sa Latin America noong panahon ni Bolívar, anong estratehiya ang gagamitin mo upang mapanatili ang kalayaan laban sa Espanya?

Pagsamahin ang mga ideya ng Enlightenment (Locke, Rousseau, Voltaire) at ipaliwanag kung paano ito nakaimpluwensiya sa mga kilusang nasyonalista sa Asya at Amerika.

Kung hindi naganap ang Meiji Restoration, paano maaaring nagbago ang balanse ng kapangyarihan sa Asya bago ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig?

Ipaliwanag ang papel ng Back-to-Africa Movement sa pagbibigay ng identidad at pagkakaisa sa mga African American.

Suriin kung ang Back-to-Africa Movement ay praktikal na solusyon o simbolikong kilusan lamang.

Ihambing ang passive resistance ni Gandhi sa armadong pakikibaka ng ibang lider sa Asya at Latin America. Ano ang pagkakaiba sa epekto?

Kung ikaw ay isang guro, paano mo ipapaliwanag sa mga mag-aaral ang kaugnayan ng kilusan ni Gandhi sa modernong civil rights movements?

Pagsamahin ang mga epekto ng nasyonalismo sa Japan, South America, Africa, China, at India. Ano ang mga pagkakatulad at pagkakaiba?

Suriin kung alin sa mga kilusang nasyonalista ang may pinakamalaking impluwensiya sa pandaigdigang politika hanggang sa kasalukuyan.

Ipaliwanag kung paano ginamit ni Sun Yat Sen ang diaspora ng mga Tsino sa Southeast Asia upang palakasin ang rebolusyon sa China.

Ihambing ang mga reporma ni Emperor Meiji at ang mga reporma ni Gandhi. Ano ang pagkakaiba sa kanilang pananaw sa modernisasyon at kalayaan?

Kung ikaw ay isang tagapayo ni Simon Bolívar, anong mga reporma ang irerekomenda mo upang mapanatili ang pagkakaisa ng South America matapos ang kalayaan?

WEEK 6-7

UNANG DIGMAANG PANDAIGDIG

PAMANTAYANG PANGNILALAMAN

Naipamamalas ang pag-unawa at pagpapahalaga sa mga pangyayari at isyung pampolitika sa daigdig na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya ng mga mamamayan

PAMANTAYAN SA PAGGANAP

Nakalilikha ng adbokasiyang may kaugnayan sa mga isyu at hamong pampolitika at pansibiko na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya

A. Unang Digmaang Pandaigdig 

1. Mga Sanhi 

2. Mga Pangyayari 

3. Mga Pagbabagong dulot ng Digmaan 

Paksa: Mga Dahilan na Nagbigay Daan sa Pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig

    Ang Unang Digmaang Pandaigdig ay ang unang malawakang digmaan na nagsimula noong 1914 at nagwakas noong 1918. Ito rin ay tinawag na unang makabagong digmaan sa kasaysayan dahil dito ginamit ang mga naimbentong mga kagamitan gaya ng machine guns, poison gas, eroplanong pandigma, submarine at mga tangke. May tatlumpu’t dalawang bansa sa limang kontinente ang sumali sa digmaang ito hanggang sa pagwawakas nito. Napakalaki nang naging epekto ng digmaan sa pangkabuhayang aspeto ng Europa at higit sa lahat ay kumitil ito ng napakaraming buhay. Binago ng digmaang ito ang mapa ng buong Europa. 

Narito ang mga dahilan na nagbigay daan sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig:

1. Imperyalismo – Ang kompetisyon sa pag-aagawan ng mga kolonya sa Africa at Asya sa pagitan ng mga industriyal na bansa sa Europa ang nagpalalim sa tunggalian at kawalan ng tiwala ng mga bansa nito sa isa’t isa. Nag-uunahan ang mga makapangyarihang bansa na sumakop ng mga lupain at magkaroon ng kontrol sa pinagkukunang-yaman at kalakal ng Africa at Asia. Ito ay lumikha ng samaan ng loob at pag-aalitan ng mga bansa. Halimbawa nito ay ang mga sumusunod:

- Pagsalungat ng Britanya sa pag-angkin ng Germany sa Tanganyika (East Africa) sapagkat balakid ito sa balak na maglagay ng transportasyong riles mula sa Cape Colony patungong Cairo. 

- Pagtangka ng Germany na hadlangan ang pagtatatag ng French Protectorate sa Morocco dahil naiingit ito sa mga tagumpay ng France sa Hilagang Africa. 

- Pagkabahala ng England sa pagtatatag ng Berlin-Baghdad Railway dahil ito ay tila panganib sa ugnayan patungong India.

- Pagsalungat ng Serbia at Russia sa pagpapalawak ng hangganan ng Austria sa Balkan

- Pagiging kalaban ng Germany ang Great Britain at Japan sa pagsakop sa China

- Hindi natuwa ang Italy at ang Germany sa pagkakahati-hati ng Africa sapagkat malaki ang nasakop ng England at France habang maliit lamang ang sa kanila.

2. Militarismo – Kinailangan ng mga bansa sa Europa ang mga naglalakihang hukbong sandatahan sa lupa, karagatan at himpapawid upang pangalagaan ang kanilang mga teritoryo. Ang pagpaparami ng mga armas upang mahigitan ang ibang bansa ay nagpakita ng pagpili sa digmaan kaysa sa diplomasiya. Naging ugat ito upang maghinala at magmatyag ang mga karatig bansa. Sinimulang magtatag ng malalaking hukbong pandagat ang Germany na ipinagpalagay naman ng England na ito ay paghamon sa kanilang kapangyarihan bilang Reyna ng Karagatan.

3. Nasyonalismo – ang masidhing pagmamahal sa sariling bayan ay may kaakibat na positibo at negatibong epekto. Ito ay nakapaghahatid ng pagkakaisa o di kaya’y pagkakahati-hati. Ito ay isa sa mga dahilan at nagdulot ng di pagkakaunawaan ng mga bansa. Nang ito ay lumabis at naging panatikong pagmamahal sa sariling bansa, naging masidhi ang paniniwala ng mga bansa sa Europa na karapatan nilang pangalagaan ang mga kalahi nila at mamuhi sa mga bansang namumuno sa kanila. Halimbawa ay ang mga sumusunod:

- Ang aristokrasyang militar ng Germany, ang mga Junker, ay naniniwalang sila ang nangungunang lahi sa Europa. 

- Pagkamuhi ng mga Serbian dahil sa mahigpit na pamamahala ng Austria.

- Pagkakaroon ng Greek Orthodox na relihiyon sa maraming estado ng Balkan, at ang pananalita ay tulad ng mga Ruso kaya’t nakialam ang Russia sa Balkan.

4. Pagbuo ng Alyansa – dahil sa inggit, hinala at mga pangamba ng mga makapangyarihang bansa sa Europa, nabuo ang dalawang magkasalungat na alyansa. Ang mga alyansang ito ay ang Triple Entente at ang Triple Alliance. 

Ang Triple Entente ay binubuo ng mga sumusunod na bansa:

France

Britain

Russia

Ang Triple Alliance naman ay binubuo ng mga sumusunod na bansa:

Germany

Austria-Hungary

Italy 

Sa ilalim ng pagkakaroon ng mga alyansa, ang bawat kasapi ay magtutulungan kung mailalagay sa kaguluhan at mga tangkang pagsalakay sa kanilang bansa.

Pagsisimula at Pangyayari sa Unang Digmaang Pandaigdig

    Ang mga pangunahing pangyayari sa Europa na maituturing na pangunahing nakaapekto sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig ay ang krisis sa Bosnia noong 1908. Pinamahalaan ng Austria ang Bosnia Herzegovina noong 1908 tutol dito ang Serbia dahil nais nilang pamahalaan ang Bosnia-Herzegovina. Ang Russia ay handang tumulong sa Serbia dahil sa kanyang interes na mapasok ang Balkan Peninsula. Nakahanda namang lumaban ang Austria Hungary sa Serbia.

    Noong Hunyo 28, 1914 pinatay si Archduke Franz Ferdinand (tagapagmana ng trono ng Austria Hungary) at ang asawa nitong si Sophie habang sila ay naglilibot sa Saravejo, Bosnia Herzogovina. Ang salarin ay si Gavrilo Princip isang 19 na taong gulang na Serbian na kasapi sa Black Hand, isang lihim na organisasyong na naghahangad na tapusin ang pamumuno ng Austria-Hungary sa Bosnia Herzegovina. Dahil sa pangyayaring ito nagbigay ng ultimatum ang Austria-Hungary sa Serbia kabilang na dito ang pagiging bahagi ng mga opisyal ng Austria sa imbestigasyon ng pagpaslang ngunit di sumang-ayon ang Serbia. Noong Hulyo 28, 1914, nagdeklara ng digmaan ang Austria-Hungary laban sa Serbia. Ito na ang simula ng Unang Digmaang Pandaigdig. Dito na rin nakita ang reaksyon ng sistema ng alyansa ng mga bansa.Sinuportahan ng Russia ang Serbia. Inisip ng Russia na ang Germany ang nagtulak sa Austria-Hungary upang makipagdigma sa Serbia kayat agad itong nagpadala ng hukbo sa hangganan ng Germany. Bilang reaksyon ay nagdeklara ang Germany ng digmaan sa Russia noong Agosto 1, 1914. Batid ng Germany na tutulong ang France sa Russia kung kayat nagdeklara din ito ng digmaan sa France pagkalipas ng dalawang araw. Nagpasya naman ang Italy na maging neutral o walang kinikilingan. Sa labanang ito ay naging kalaban ng Germany ang France sa kanluran at Russia sa silangan. Ginamit ng Germany ang Schlieffen Plan na naglalayong talunin ang France sa loob ng anim na linggo matapos nito ay isusunod nila ang Russia. Dumaan sa Belgium (bansang neutral) ang Germany na ikinagalit ng Great Britain kayat nagdeklara ito ng digmaan sa Germany noong Agosto 4 at tinulungan ang Belgium at France. Nahati ang mga makapangyarihang bansa sa Europe na nasangkot sa digmaan. Ang Allied Powers na kinabibilangan ng Great Britain, France at Russia. Tinawag namang Central Powers ang Germany at Austria Hungary. Sa kalaunan ay sumali ang Japan at Italy sa Allied at ang Turkey at Bulgaria sa panig naman ng Central Powers.

Digmaan sa Kanluran

    Naganap ang pinakamainit na labanan noong Unang Digmaang Pandaigdig. Saklaw nito ang France, Switzerland at Belgium hanggang sa North Sea.

    Ang Hilagang France ay napasok ng hukbo ng Germany at nakalaban ang mga sundalong Pranses at British. Dumepensa ng mabilis ang Russia sa silangan ng halos makalapit na sa Paris ang mga Aleman. Nahati ang hukbo ng Germany kung kayat sila ay nabigong maisakatuparan ang Schlieffen Plan dahil naging mabagal at matindi ang labanan sa pagitan ng dalawang panig. Gumamit ng mga sandata tulad ng machine gun at poison gas. Maraming sundalo ang namatay sa labanang ito.

Digmaan sa Silangan

    Ang digmaang ito ay mula sa Baltic Sea hanggang sa Black Sea. Naglunsad ang Russia ng pagsalakay sa Germany. Pinamunuan ito ni Czar Nicholas II. Natalo ang hukbong Russia sa Labanan sa Tannenberg. Itinuturing itong pangunahing tagumpay ng Central Powers. Nagtagumpay naman ang hukbong Russia sa Galicia ngunit di rin nagtagal ang kanilang tagumpay. Pinahirapan sila ng mga German sa Poland at tuluyang humina at kalaunan ay bumagsak ang hukbong sandatahan ng Russia. Naging sunod-sunod ang pagkabigo ng Russia sa mga labanan. Ito ang may pinakamaraming bilang ng mga sundalong nasawi, nasugatan at nabihag na umabot sa 5.5 milyon. Naging bigo ang Russia sa mga digmaan at bumagsak din ang kanilang ekonomiya na naging dahilan ng kawalan ng tiwala ng tao sa pamumuno ni Czar Nicholas II. Siya ay bumaba sa trono noong Marso 15, 1917 na nagtapos sa Dinastiyang Romanov at ang pagsilang naman ng Komunismo sa Russia. Nakipagkasundo si Vladimir Lenin sa ilalim ng pamahalaang Bolshevik sa Germany sa pamamagitan ng paglagda sa Treaty of Brest-Litovsk. Naging kasapi ang Russia ng Central Powers at iniwan niya ang mga Alyado.

Labanan sa Labas ng Europe

    Nagnais ang mga Allies na makabawi sa Central Powers kaya’t gumawa sila ng hakbang upang makuha ang Dardanelles Strait na noon ay nasa ilalim ng Imperyong Ottoman. Tinawag itong Gallipoli Campaign subalit hindi naging matagumpay ang Allied Powers sa madugong labanang ito na ikinasawi ng tinatayang 250,000 nilang sundalo. May naganap ding labanan sa Timog Kanlurang Asya, dito natamo ng Allies ang kanilang tagumpay nang makuha nila ang Baghdad, Jerusalem at Damascus. Nagdeklara din ng digmaan ang Japan laban sa Germany at naagaw nito ang mga napasakamay naman ng France at Britain.

Digmaan sa Karagatan

    Nagkasubukang muli ang pwersa ng Germany at Britain sa Atlantic. Dinala ng Germany ang kaniyang hukbong dagat na tinawag na High Seas Fleet sa North Sea upang palubugin ang mga barko ng Britain. Ngunit ikinagulat ng mga Aleman ang naging pag- atake ng British sa baybayin ng Denmark na naging dahilan ng pag-atras ng Germany. Sa labanang ito ay maraming barko ng Britain ang lumubog kaya’t naging patas lamang ang labanan. Ang Atlantic ay nanatili pa ring kontrolado ng mga Allies.

Pagsali ng United States sa Digmaan

    Hinarang ng Germany ang mga barkong nakapaligid at patungo sa Britain. Noong Mayo 7, 1915 isang U Boat ang nagpalubog sa Lusitania, pampasaherong barko ng Britain na may sakay ding mga Amerikano. Tinatayang 1,198 katao ang namatay kabilang na ang mga pasaherong Amerikano. Isa pang pangyayari na nagtulak sa US na makibahagi sa digmaan ay nang magpadala ng telegrama ang Germany sa Mexico na sumali sa digmaan kapalit ng pangakong muling ibabalik ang mga dati nilang teritoryo na nasa ilalim ng Estados Unidos. Naging dahilan ito ng pagpasya ng United States na magdeklara ng digmaan. noong Abril 2, 1917 sa ilalim ng pamumuno ni Pangulong Woodrow Wilson.

    Patuloy ang ginawang paglusob ng Germany sa France at narating nila ang Ilog Marne noong Mayo 1918. Nagpadala ang US ng 2 milyong sundalo upang tumulong sa labanan. Napagtagumpayan ng mga Allies ang labanang ito. Dahil sa patuloy na paghina ng pwersa ng Germany ay bumaba sa pamumuno si Kaiser Wilhelm II noong Nobyembre 9, 1918. Nilagdaan ng bagong pinuno ang armistice noong Nobyembre 11, 1918 sa isang railway car sa Le Francport malapit sa Paris.

Bunga ng Unang Digmaang Pandaigdig

1. Napakalaki ng pinsala na naidulot ng Unang Digmaang Pandaigdig sa buhay at ari-arian Tinatayang 8.5 milyong katao ang namatay at 22,000,000 ang nasugatan. Marami ang namatay sa gutom, sakit at paghihirap.

2. Maraming ari-arian ang nasira. Naantala ang kalakalan. Nawasak din ang mga imprastraktura, tahanan at mga lupang pansakahan. Napakalaki ng nagastos sa digmaan na umabot sa 200 bilyong dolyar. Kung kaya’t humina ang lipunan at kabuhayan.

3. Nagwakas ang apat na dinastiya: ang Hohenzollern ng Germany, Hapsburg ng Austria- Hungary, Romanov ng Russia at Ottoman ng Turkey.

4. Pagtatag ng malayang bansa- naging malayang bansa ang Finland, Latvia, Lithuania, Estonia, Yugoslavia at Albania. 

Mga Kasunduang Pangkapayapaan

        Sa pagnanais na wakasan na ang digmaan upang maibangon at maitaguyod ang Europe, naglunsad ng Peace Conference ang 32 bansa noong Enero 18, 1919 sa Paris. Namuno sa kasunduang ito ang mga nagwaging bansa at hindi pinayagang dumalo ang mga natalong bansa. Tinawag na Big Four ang mga nanguna sa pagbuo ng kasunduan. Ito ay sina Woodrow Wilson ng Estados Unidos, David Lloyd George ng Great Britain, George Clemenceau ng France at Vittorio Orlando ng Italy.

    Binalangkas ni Pangulong Woodrow Wilson ang Labing Apat na Puntos na naglalayon ng pangmatagalang kapayapaan. Kabilang sa napagkasunduan ay ang mga sumusunod:

1. Ang kasunduan na nagaganap ay dapat ipaalam sa lahat.

2. Magkaroon ng kalayaan at karapatan sa digmaan.

3. Kinakailangang tanggalin ang buwis para sa ikabubuti ng ekonomiya.

4. Kinakailangang bawasan ang sandatahan o lakas pandigma.

5. Dapat na walang kinikilingan sa mga suliranin na pangkolonya.

6. Pagnanais na magbigay ng kalayaan sa bansang Russia.

7. Pagnanais na magbigay ng kalayaan sa bansang Belgium.

8. Kagustuhan na maibalik ang Alsace-lorraine sa bansang Pransya.

9. Kailangang magkaroon ng maayos na hangganan ang bansang Italya.

10.Kagustuhan na magkaroon ng determinasyon ang mga nakatira sa Austria–Hungary.

11.Bigyan ng pagkakataon na makapagsarili ang mga bansang Balkan.

12.Bigyan ng kalayaan ang bansang Turkey sa kamay ng mga mananakop.

13.Bigyan ng kalayaan ang bansang Poland.

14.Pagtatag ng Liga ng mga Bansa.

    Makalipas ang anim na buwan ay nilagdaan naman ang Treaty of Versailles noong Hunyo 28, 1919 na opisyal na nagwakas ng Unang Digmaang Pandaigdig. Sa kasunduang ito ay nakasaad ang mga sumusunod: pagbalik sa France ng Alsace at Lorraine, pagsuko ng Germany sa lahat ng kolonya nito sa Africa at Asia, pagbabawal sa Germany na bumili at lumikha ng mga armas pandigma, pagbabayad ng Germany sa Allies ng 33 bilyong dolyar sa loob ng 30 taon. Ipinataw ng Allies ang responsibilidad ng digmaan sa Germany at mga kaalyado nito.

Ang Liga ng mga Bansa

 Itinatag ito sa layuning maiwasan ang anomang alitan sa pagitan ng mga bansa na maaaring maging dahilan muli ng digmaan. Layunin din nitong ayusin sa mapayapang paraan ang di pagkakaunawaan ng mga kasaping bansa, mapalaganap ang pandaigdigang pagtutulungan, lumakas ang kooperasyon ng mga bansa lalo na sa usaping pangkalakalan. Hindi inaprubahan ng Kongreso ng Estados Unidos ang pagsali ng kanilang bansa sa Liga. Nag-umpisa ang samahan na mayroong 42 lamang na bansang kasapi. Matapos ang ilan pang mga taon, umakyat ang bilang ng mga bansang kasapi nito sa 59. Ang Great Britain at France ang pangunahing bansang gumabay sa pagtatayo ng polisiya ng mga Liga ng mga Bansa. Ang Italy at Japan ang tumayong Konseho ng samahan. Ang mga ilan sa nagawa ng Liga ng mga Bansa ay ang pagpigil ng maliliit na digmaan sa pagitan ng Finland at Sweden noong 1920, Bulgaria at Greece noong 1925 at Colombia at Peru noong 1934. Namahala din ito sa rehabilitasyon ng mga sundalo pagkatapos ng digmaan. Nagsimula na itong manghina nang tumiwalag ang Japan dahil sa pananakop nito sa Manchuria na teritoryo ng China. Maging ang paglimita sa mga sandata ng mga bansa ay hindi sinunod ng ilang kasapi sa pangambang madali silang matatalo kung sakaling lusubin sila ng kalabang bansa.

TANDAAN!

 May apat na dahilan ang pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig: Militarismo, Nasyonalismo, Imperyalismo at Pagtatatag ng mga Alyansa. 

 Nagsimula ang Unang Digmaang Pandaigdig noong Hulyo 27, 1914 hanggang Nobyembre 11, 1918.

 May dalawang alyansang nabuo mula sa pagkakampi kampihan ng mga bansa sa Europa. Ito ay ang Triple Entente at Triple Alliance.

 Ang mga bansa sa alyansang Triple Entente ay ang France, Britain, Russia. 

 Ang mga bansa sa alyansang Triple Alliance ay ang Germany, Austria-Hungary, Italy.

 Inggit, hinala at pangamba ay mga makapangyarihang emosyon na nangibabaw sa mga bansa sa Europa kaya humantong sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig ang mga bansa nito. 

 Ang pangmadaliang dahilan ng pagsiklab ng digmaan ay ang pagsiklab ng labanan sa Balkan at ang pataksil na pagpatay kay Archduke Franz Ferdinand.

 Magkalabang pangkat sa digmaan ang Central Powers na binubuo ng Germany, Austria-Hungary, Bulgaria at Imperyong Ottoman at ang Allied Powers na kinabibilangan ng Great Britain, Russia at France.

 Napilitang lumagda sa Treaty of Versailles ang Germany na opisyal na pagtatapos ng Unang Digmaang Pandaigdig.  Ang pagkakabuo ng Liga ng mga Bansa ay naglalayon na isulong ang kapayapaan at pagtutulungan ng mga bansa.

 Ang epekto ng Unang Digmaang Pandaigdig ay ang pagkamatay ng milyong katao sanhi ng gutom, sakit at paghihirap. Maraming imprastraktura at ari arian ang nasira na nagdulot ngpaghina ng lipunan at kabuhayan. 

GAWAIN 1:

PANUTO: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan. Ikomento ang inyong natutunan sa comment section. Isulat ang inyong sagot sa inyong notebook.

1. Ano ang naging hudyat ng pagsisimula ng Unang Digmaang Pandaigdig?

2. Bakit di nagtagumpay ang Schliffen Plan ng Germany?

3. Bakit napilitan na makisangkot ang United States sa digmaan?

4. Ano-ano ang mga hakbang na isinagawa ng mga pinuno ng bansa upang wakasan ang Unang Digmaang Pandaigdig?

5. Sa iyong palagay, makatwiran ba ang di pagpapahintulot sa mga natalong bansa na maging kabahagi sa paglulunsad ng Peace Conference?

6. Ano-ano ang naging epekto ng Unang Digmaang Pandaigdig?

GAWAIN 2:

PANUTO: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan.

  

Ipaliwanag kung paano nakatulong ang sistemang alyansa sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig.

Suriin kung ang militarismo ba ang pangunahing dahilan ng digmaan kumpara sa imperyalismo at nasyonalismo.

Ihambing ang Triple Alliance at Triple Entente. Ano ang pagkakaiba sa kanilang layunin at estratehiya?

Kung ikaw ay isang diplomat noong 1914, anong hakbang ang gagawin mo upang maiwasan ang digmaan?

Pagsamahin ang mga epekto ng digmaan sa politika, ekonomiya, at lipunan ng Europa. Ano ang kabuuang implikasyon nito?

Kung hindi napatay si Archduke Franz Ferdinand, paano maaaring nagbago ang kasaysayan ng Europa?

Ipaliwanag ang papel ng trench warfare sa pagbabago ng taktika ng digmaan.

Suriin kung ang Treaty of Versailles ay makatarungan o labis na mapang-api sa Germany.

Ihambing ang epekto ng digmaan sa mga bansang Asyano (hal. Japan, India) at sa mga bansang Europeo.

Kung ikaw ay isang guro, paano mo ipapaliwanag sa mga mag-aaral ang kaugnayan ng Unang Digmaang Pandaigdig sa kasalukuyang pandaigdigang tensyon?

Pagsamahin ang mga dahilan ng pagsali ng United States sa digmaan. Ano ang pinakamahalagang salik?

Suriin kung ang League of Nations ay epektibong solusyon sa pagpapanatili ng kapayapaan pagkatapos ng digmaan.

Ipaliwanag kung paano nakaapekto ang teknolohiyang militar (tank, poison gas, machine gun) sa resulta ng digmaan.

Ihambing ang propaganda ng Allies at Central Powers. Ano ang pagkakaiba sa mensahe at epekto sa mamamayan?

Kung ikaw ay isang tagapayo ng League of Nations, anong reporma ang irerekomenda mo upang maiwasan ang muling pagsiklab ng digmaan?

WEEK 8

Ang Daigdig Pagkaraan ng Digmaan 

PAMANTAYANG PANGNILALAMAN  

Naipamamalas ang pag-unawa at pagpapahalaga sa mga pangyayari at isyung pampolitika sa daigdig na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya ng mga mamamayan 

PAMANTAYAN SA PAGGANAP  

Nakalilikha ng adbokasiyang may kaugnayan sa mga isyu at hamong pampolitika at pansibiko na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya 

LAYUNIN: Nabibigyang katuwiran ang naging tugon ng mga bansa sa pagharap sa iba’t ibang suliranin pagkaraan ng digmaan 

PAKSA!

B. Ang Daigdig Pagkaraan ng Digmaan 

1. Pagtatatag ng League of Nations 

2. Spanish Flu 

3. Great Depression  

 Mga Kasunduang Pangkapayapaan

        Sa pagnanais na wakasan na ang digmaan upang maibangon at maitaguyod ang Europe, naglunsad ng Peace Conference ang 32 bansa noong Enero 18, 1919 sa Paris. Namuno sa kasunduang ito ang mga nagwaging bansa at hindi pinayagang dumalo ang mga natalong bansa. Tinawag na Big Four ang mga nanguna sa pagbuo ng kasunduan. Ito ay sina Woodrow Wilson ng Estados Unidos, David Lloyd George ng Great Britain, George Clemenceau ng France at Vittorio Orlando ng Italy.

    Binalangkas ni Pangulong Woodrow Wilson ang Labing Apat na Puntos na naglalayon ng pangmatagalang kapayapaan. Kabilang sa napagkasunduan ay ang mga sumusunod:

1. Ang kasunduan na nagaganap ay dapat ipaalam sa lahat.

2. Magkaroon ng kalayaan at karapatan sa digmaan.

3. Kinakailangang tanggalin ang buwis para sa ikabubuti ng ekonomiya.

4. Kinakailangang bawasan ang sandatahan o lakas pandigma.

5. Dapat na walang kinikilingan sa mga suliranin na pangkolonya.

6. Pagnanais na magbigay ng kalayaan sa bansang Russia.

7. Pagnanais na magbigay ng kalayaan sa bansang Belgium.

8. Kagustuhan na maibalik ang Alsace-lorraine sa bansang Pransya.

9. Kailangang magkaroon ng maayos na hangganan ang bansang Italya.

10.Kagustuhan na magkaroon ng determinasyon ang mga nakatira sa Austria–Hungary.

11.Bigyan ng pagkakataon na makapagsarili ang mga bansang Balkan.

12.Bigyan ng kalayaan ang bansang Turkey sa kamay ng mga mananakop.

13.Bigyan ng kalayaan ang bansang Poland.

14.Pagtatag ng Liga ng mga Bansa.

Makalipas ang anim na buwan ay nilagdaan naman ang Treaty of Versailles noong Hunyo 28, 1919 na opisyal na nagwakas ng Unang Digmaang Pandaigdig. Sa kasunduang ito ay nakasaad ang mga sumusunod: pagbalik sa France ng Alsace at Lorraine, pagsuko ng Germany sa lahat ng kolonya nito sa Africa at Asia, pagbabawal sa Germany na bumili at lumikha ng mga armas pandigma, pagbabayad ng Germany sa Allies ng 33 bilyong dolyar sa loob ng 30 taon. Ipinataw ng Allies ang responsibilidad ng digmaan sa Germany at mga kaalyado nito.

Ang Liga ng mga Bansa

 Itinatag ito sa layuning maiwasan ang anomang alitan sa pagitan ng mga bansa na maaaring maging dahilan muli ng digmaan. Layunin din nitong ayusin sa mapayapang paraan ang di pagkakaunawaan ng mga kasaping bansa, mapalaganap ang pandaigdigang pagtutulungan, lumakas ang kooperasyon ng mga bansa lalo na sa usaping pangkalakalan. Hindi inaprubahan ng Kongreso ng Estados Unidos ang pagsali ng kanilang bansa sa Liga. Nag-umpisa ang samahan na mayroong 42 lamang na bansang kasapi. Matapos ang ilan pang mga taon, umakyat ang bilang ng mga bansang kasapi nito sa 59. Ang Great Britain at France ang pangunahing bansang gumabay sa pagtatayo ng polisiya ng mga Liga ng mga Bansa. Ang Italy at Japan ang tumayong Konseho ng samahan. Ang mga ilan sa nagawa ng Liga ng mga Bansa ay ang pagpigil ng maliliit na digmaan sa pagitan ng Finland at Sweden noong 1920, Bulgaria at Greece noong 1925 at Colombia at Peru noong 1934. Namahala din ito sa rehabilitasyon ng mga sundalo pagkatapos ng digmaan. Nagsimula na itong manghina nang tumiwalag ang Japan dahil sa pananakop nito sa Manchuria na teritoryo ng China. Maging ang paglimita sa mga sandata ng mga bansa ay hindi sinunod ng ilang kasapi sa pangambang madali silang matatalo kung sakaling lusubin sila ng kalabang bansa.

Spanish Flu

Ang Spanish Flu o Pandemya ng Trangkaso ng 1918 ay sumabay at sumunod sa pagtatapos ng Unang Digmaang Pandaigdig, kaya’t naging mas mapaminsala ang epekto nito sa buong mundo.

Kaugnayan ng Spanish Flu sa Unang Digmaang Pandaigdig:

Nagsimula noong Pebrero 1918, habang patuloy pa ang digmaan; tumagal hanggang Abril 1920

Pinalala ng paggalaw ng mga sundalo, masikip na kampo, at kakulangan sa kalinisan

Pagod ang mga bansa, kulang sa medikal na kagamitan, at may trauma mula sa digmaan

Maraming sundalo ang namatay hindi sa labanan kundi sa trangkaso mismo

Sa halip na makabawi agad mula sa digmaan, maraming bansa ang nahirapan dahil sa pandemya

Unang bugso ng trangkaso habang nasa gitna ng digmaan, Nagtapos ang digmaan, pero sumiklab ang ikalawang bugso ng trangkaso—mas nakamamatay, Ikatlong bugso; unti-unting humupa ang pandemya habang bumubuti ang kalagayan ng mundo.

Pagbagsak ng Stock Market

Noong taong 1920, nagkaroon ng economic boom o mabilis na pag-unlad ng ekonomiya ang United States na makikita sa mataas na halaga ng stocks. Namuhunan ang maraming tao sa pamamagitan ng pagbili ng mga stocks sa mababang halaga ng porsiyento bilang paunang pambayad at inutang naman ang iba sa stockbroker. Setyembre 1929, nakaramdam ang mga namumuhunan ng pagtaas ng presyo ng stocks, kaya’t sinimulan nilang ibenta ang mga ito dahil sa posibilidad ng pagbaba ng presyo nito sa mga susunod na araw. Nagdulot ito ng tuloy-tuloy na pagbagsak ng halaga ng stocks hanggang Oktubre 24 na nagbigay takot sa mga namumuhunan.

Dahil sa patuloy na pagbagsak ng halaga ng stocks, lahat ng mga namumuhunan ay nagnais na ibenta ang kanilang mga stocks subalit walang nais bumili. At sa loob lamang ng isang araw, 13 milyong shares ang ibinenta sa New York Stock Exchange. Ang mabilis na pagbagsak ng presyo ng mga stock ay tinawag na Wall Street Crash, hango sa pinansiyal na distrito ng New York. Noong ika-29 ng Oktubre taong 1929, tuluyang bumagsak ang New York Stock Exchange at tinawag nila itong Black Thursday.

 Bunga ng Wall Street Crash:

1. Maraming tao ang nawalan ng malaking salapi at nalugi ng maganap ang wall street crash

2. Nagsara ang mga bangko at mga negosyo

3. Maraming tao ang nawalan ng trabaho

4. Humina ang produksiyon at bumababa ang pasahod sa mga manggagawa

5. Nagdulot ng Great Depression.

Ang Great Depression

Ang Great Depression ay isang malawakang krisis pang-ekonomiya na nagsimula dahil sa pagbagsak ng stock market noong October 20, 1929. Naapektuhan nito ang halos lahat ng mamamayan ng United States. Humina ang produksiyon ng mga industriya. Umabot sa 9 milyong katao ang nawalan ng pera sa mga bangko dahil nawalan ang bangko ng pambayad. Noong taong 1933, halos ikaapat na bahagi ng mga mamamayan sa United States ay nawalan ng trabaho.

Ang taong 1933 ang pinakamalalang taon ng Great Depression dahil umabot sa 12 milyong katao ang nawalan ng trabaho. Nabawasan ang pag-angkat ng United States ng mga hilaw na materyales na nakaapekto sa mga mahihirap na bansang dumedepende sa pagbebenta ng pagkain at mga hilaw na materyales. 

Lumaganap sa buong mundo ang pagbagsak ng ekonomiya ng United States. Noong Unang Digmaang Pandaigdig, nagpautang ang mga bangko ng United States sa ibang bansa. Subalit, nang magsimula ang Great Depression, sinimulang bawiin ng United States ang mga pautang nito sa ibang bansa, gayundin ang kanilang puhunan at mga negosyo. At upang mapanatili ang dolyar sa kanilang bansa at bilhin ng mga mamamayang Amerikano ang kanilang sariling produkto, pinatawan ng mataas na taripa ng United States ang mga produktong imported. Ang patakarang ito ay nagkaroon ng epekto sa mga bansa na nagluluwas ng produkto sa United States. Naglagay rin ang mga bansa ng mataas na taripa sa kanilang mga produkto na naging sanhi ng paghina ng kalakalang pandaigdig. Nagdulot ito ng patuloy na paghina ng ekonomiya ng mundo at malawakang kawalan ng hanapbuhay. Ang Great Britain at Germany, ay kabilang sa mga bansang labis na naapektuhan. At mabilis na lumaganap sa buong mundo ang krisis.

TANDAAN!

May apat na dahilan ang pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig: Militarismo, Nasyonalismo, Imperyalismo at Pagtatatag ng mga Alyansa. 

Nagsimula ang Unang Digmaang Pandaigdig noong Hulyo 27, 1914 hanggang Nobyembre 11, 1918.

May dalawang alyansang nabuo mula sa pagkakampi kampihan ng mga bansa sa Europa. Ito ay ang Triple Entente at Triple Alliance.

Ang mga bansa sa alyansang Triple Entente ay ang France, Britain, Russia. 

Ang mga bansa sa alyansang Triple Alliance ay ang Germany, Austria-Hungary, Italy.

Inggit, hinala at pangamba ay mga makapangyarihang emosyon na nangibabaw sa mga bansa sa Europa kaya humantong sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig ang mga bansa nito. 

Ang pangmadaliang dahilan ng pagsiklab ng digmaan ay ang pagsiklab ng labanan sa Balkan at ang pataksil na pagpatay kay Archduke Franz Ferdinand.

Magkalabang pangkat sa digmaan ang Central Powers na binubuo ng Germany, Austria-Hungary, Bulgaria at Imperyong Ottoman at ang Allied Powers na kinabibilangan ng Great Britain, Russia at France.

Napilitang lumagda sa Treaty of Versailles ang Germany na opisyal na pagtatapos ng Unang Digmaang Pandaigdig.  Ang pagkakabuo ng Liga ng mga Bansa ay naglalayon na isulong ang kapayapaan at pagtutulungan ng mga bansa.

Ang epekto ng Unang Digmaang Pandaigdig ay ang pagkamatay ng milyong katao sanhi ng gutom, sakit at paghihirap. Maraming imprastraktura at ari arian ang nasira na nagdulot ngpaghina ng lipunan at kabuhayan. 

Ang Spanish Flu ay mas nakamamatay kaysa sa mismong digmaan sa maraming bansa.

Hindi pa tukoy noon ang virus, kaya’t walang bakuna o epektibong lunas.

Sa Pilipinas, tulad ng ibang kolonya noon, limitado ang access sa medikal na tulong kaya’t maraming naapektuhan

Ang Great Depression ay isang malawakang krisis pang-ekonomiya na nagsimula dahil sa pagbagsak ng stock market noong October 20, 1929. Naapektuhan nito ang halos lahat ng mamamayan ng United States. Humina ang produksiyon ng mga industriya. Umabot sa 9 milyong katao ang nawalan ng pera sa mga bangko dahil nawalan ang bangko ng pambayad. Noong taong 1933, halos ikaapat na bahagi ng mga mamamayan sa United States ay nawalan ng trabaho.

GAWAIN 1:

PANUTO: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan. Ikomento ang inyong natutunan sa comment section. Isulat ang inyong sagot sa inyong notebook.

1. Ano-ano ang mga hakbang na isinagawa ng mga pinuno ng bansa upang wakasan ang Unang Digmaang Pandaigdig?

2. Ano ang kaugnayan ng Labing Apat na Puntos sa pagtatatag ng Liga ng mga Bansa?

3. Ano ang naging epekto ng Spanish Flu sa Unang Digmaang Pandaigdig?

4. Sa iyong palagay, makatwiran ba ang di pagpapahintulot sa mga natalong bansa na maging kabahagi sa paglulunsad ng Peace Conference?

5. Paano nagsimula ang Great Depression?

6. Kung ikaw ay isang lider ng bansa, paano mo haharapin at tutugunan ang pandemya at great depression kung sakaling maranasan ito ng iyong bansang nasasakupan?

GAWAIN 2:

PANUTO: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan.

Ipaliwanag kung paano nakaapekto ang Treaty of Versailles sa pagsiklab ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Suriin kung ang Appeasement Policy ng Britain at France ay nakatulong o nakasama sa pagpigil ng digmaan.

Ihambing ang pamumuno ni Adolf Hitler sa Germany at ni Benito Mussolini sa Italy. Ano ang pagkakaiba sa kanilang ideolohiya at estratehiya?

Kung ikaw ay isang diplomat noong 1939, anong hakbang ang gagawin mo upang maiwasan ang digmaan sa Europa?

Pagsamahin ang mga sanhi ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ano ang pinakamahalagang salik at bakit?

Kung hindi naganap ang Pearl Harbor attack, paano maaaring nagbago ang daloy ng digmaan sa Asya at Pasipiko?

Ipaliwanag ang papel ng Blitzkrieg sa mabilis na pananakop ng Germany sa Europa.

Suriin kung makatarungan ang paggamit ng atomic bomb sa Hiroshima at Nagasaki.

Ihambing ang estratehiya ng Allies at Axis Powers sa digmaan. Ano ang pagkakaiba sa kanilang taktika at layunin?

Kung ikaw ay isang guro, paano mo ipapaliwanag sa mga mag-aaral ang kaugnayan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa kasalukuyang pandaigdigang tensyon?

Pagsamahin ang mga epekto ng digmaan sa politika, ekonomiya, at lipunan ng Europa at Asya.

Suriin kung ang United Nations ay epektibong solusyon sa pagpapanatili ng kapayapaan pagkatapos ng digmaan.

Ipaliwanag kung paano nakaapekto ang Holocaust sa pandaigdigang pananaw tungkol sa karapatang pantao.

Ihambing ang papel ng kababaihan sa digmaan sa Europa at sa Asya. Ano ang pagkakaiba sa kanilang kontribusyon?

Kung ikaw ay isang tagapayo ng United Nations noong 1945, anong reporma ang irerekomenda mo upang maiwasan ang muling pagsiklab ng digmaan?

WEEK 9

Banta ng Ideolohiyang Totalitaryanismo at Pasismo 

PAMANTAYANG PANGNILALAMAN  

Naipamamalas ang pag-unawa at pagpapahalaga sa mga pangyayari at isyung pampolitika sa daigdig na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya ng mga mamamayan 

PAMANTAYAN SA PAGGANAP  

Nakalilikha ng adbokasiyang may kaugnayan sa mga isyu at hamong pampolitika at pansibiko na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya 

LAYUNIN: Nasusuri ang ideolohiyang totalitaryanismo bilang banta sa demokratikong pamamahala 

PAKSA!

C. Banta ng Ideolohiyang Totalitaryanismo at Pasismo 

1. Katuturan ng Totalitaryanismo 

2. Komunismo sa Russia at China 

3. Pasismo sa Italy at Nazismo sa Germany 

4. Militarismo sa Japan 

TOTALITARYANISMO

Ang totalitaryanismo ay isang sistemang pampolitika kung saan ang pamahalaan ay may ganap na kapangyarihan sa lahat ng aspeto ng buhay ng mamamayan—mula sa pampublikong pamumuhay hanggang sa pribadong kaisipan.

Mga Pangunahing Katangian ng Totalitaryanismo

Sentralisadong kapangyarihan: Isang diktador o maliit na grupo ang namumuno.

Kontrol sa media at impormasyon: Mahigpit na sensura at propaganda.

Pagbabawal sa oposisyon: Walang puwang para sa pagtutol o alternatibong pananaw.

Ideolohiyang dominante: May isang ideolohiya na ipinapatupad sa lahat ng mamamayan.

Pagmamanman sa mamamayan: Surveillance at takot ang ginagamit upang mapanatili ang kontrol.

Mga Halimbawa sa Kasaysayan ng Totalitaryanismo ay ang Nazi Germany sa ilalim ng pamumuno ni Adolf Hitler na nakilala sa pamumunong Nazismo. Sa Soviet Union naman ay pinamunuan ni Joseph Stalin na pinalaganap ang Ideolohiyang Komunismo. Sa Italy naman pinamunuan ni Benito Mussolini ang Pasismong Italya.

Sa ilalim ng totalitaryanismo, limitado ang karapatan sa malayang pagsasalita, relihiyon, at pagkilos. Madalas itong nauugnay sa mga rehimeng mapang-api at may malawakang paglabag sa karapatang pantao.

Ang totalitarismo ay isang konseptong ginamit ng ilang siyentipikong politikal kung saan hawak ng estado ang kabuuang awtoridad sa lipunan at nagtatangkang kontrolin ang lahat ng aspekto ng pampubliko at pribadong buhay hanggang sa maaari.

Mga Pangunahing Katangian

Ganap na kontrol ng estado sa politika, ekonomiya, edukasyon, relihiyon, at media.

Isang ideolohiya ang ipinapatupad at pinaniniwalaan ng lahat.

Pagmamanman at propaganda upang mapanatili ang kapangyarihan.

Pagbabawal sa oposisyon at limitadong karapatang pantao.

KOMUNISMO SA RUSSIA AT CHINA

Ang komunismo sa Russia at China ay parehong nakaugat sa ideolohiya ni Karl Marx, ngunit nagkaroon ng magkaibang anyo at pagpapatupad batay sa kanilang kasaysayan, liderato, at kultura.

Komunismo sa Russia (Soviet Union)

Pagsisimula:

Nagsimula noong 1917 Bolshevik Revolution, pinamunuan ni Vladimir Lenin.

Pinalitan ang monarkiyang Tsarista at itinatag ang Union of Soviet Socialist Republics (USSR) noong 1922.

Mga Pangunahing Pinuno:

Lenin – naglatag ng pundasyon ng komunismo.

Stalin – nagpapatupad ng matinding kontrol, kolektibisasyon ng agrikultura, at industrialisasyon.

Katangian:

Stalinismo: Totalitaryanismo, purges, forced labor camps (Gulag).

Mahigpit na kontrol sa media, relihiyon, at ekonomiya.

Layunin: gawing industriyalisado at makapangyarihan ang estado.

Komunismo sa China

Pagsisimula:

Naipakilala sa pamumuno ni Mao Zedong matapos ang tagumpay ng Chinese Communist Party (CCP) laban sa Kuomintang noong 1949.

Itinatag ang People’s Republic of China noong Oktubre 1, 1949.

Mga Pangunahing Pinuno:

Mao Zedong – nagpasimula ng mga kilusang tulad ng Great Leap Forward at Cultural Revolution.

Deng Xiaoping – nagbukas ng ekonomiya sa kapitalistang prinsipyo habang pinanatili ang kontrol ng CCP.

Katangian:

Maoismo: Nakatuon sa mga magsasaka bilang puwersa ng rebolusyon.

Matinding propaganda at pagsamba sa lider.

Sa kalaunan, pinagsama ang komunismo sa market reforms (tinatawag minsan na “Socialism with Chinese Characteristics”).

Pasismo sa Italy at Nazismo sa Germany

Ang Pasismo sa Italya at Nasismo sa Germany ay parehong ideolohiyang totalitaryo na umusbong noong ika-20 siglo, ngunit may magkaibang pinagmulan, layunin, at estilo ng pamumuno.

Pasismo sa Italya

Pinuno: Benito Mussolini

Simula: 1922, nang italaga si Mussolini bilang Punong Ministro

Ideolohiya:

Matinding nasyonalismo

Pagsamba sa estado bilang pinakamataas na institusyon

Pagkakaisa sa ilalim ng isang lider

Pagkontra sa komunismo at liberalismo

Pagsupil sa oposisyon at malayang pamamahayag

Katangian:

Hindi nakatuon sa lahi, kundi sa kapangyarihan ng estado

Gumamit ng propaganda, militarisasyon, at kulto sa personalidad ni Mussolini

Layunin: muling buhayin ang dakilang Imperyong Romano

Nasismo sa Germany

Pinuno: Adolf Hitler

Simula: 1933, nang maging Chancellor si Hitler

Ideolohiya:

Nazismo o National Socialism

Matinding rasismo, partikular laban sa mga Hudyo

Paniniwala sa Aryan supremacy

Anti-komunismo, anti-demokrasya

Totalitaryanismo at kulto sa personalidad

Katangian:

Sistematikong pag-uusig sa mga Hudyo (Holocaust)

Pagsakop sa mga kalapit na bansa (Lebensraum o “living space”)

Propaganda, kontrol sa edukasyon, at militarisasyon

Militarismo sa Japan

Ang militarismo sa Japan ay isang makasaysayang ideolohiya kung saan ang militar ay naging pangunahing puwersa sa pamahalaan, lipunan, at patakarang panlabas ng bansa—lalo na noong huling bahagi ng ika-19 na siglo hanggang sa katapusan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Ang militarismo sa Japan (日本軍国主義, Nihon gunkoku shugi) ay paniniwala na ang lakas ng militar ay katumbas ng lakas ng bansa. Ito ay naging dominante mula sa Meiji Restoration (1868) hanggang sa pagkatalo ng Japan noong 1945

Mga Katangian ng Militarismo sa Japan

Dominasyon ng militar sa pamahalaan: Ang mga heneral at opisyal ng hukbo ay may malaking impluwensiya sa mga desisyon ng estado.

Ekspansyonismo: Layunin ng Japan na palawakin ang teritoryo sa Asya (tinatawag na Greater East Asia Co-Prosperity Sphere).

Pagpapalaganap ng nasyonalismo: Pagsamba sa Emperador bilang diyos at simbolo ng pagkakaisa.

Pagkontrol sa edukasyon at media: Upang itanim ang ideolohiya ng militarismo sa kabataan.

Epekto ng Militarismo

Nagdulot ng matinding karahasan sa mga bansang sinakop tulad ng China, Korea, at Pilipinas.

Naging sanhi ng pagpasok ng Japan sa World War II.

Pagkatalo noong 1945 at pagbabawal sa militarismo sa Saligang Batas ng Japan (Article 9).

TANDAAN!

Ang totalitarismo ay isang konseptong ginamit ng ilang siyentipikong politikal kung saan hawak ng estado ang kabuuang awtoridad sa lipunan at nagtatangkang kontrolin ang lahat ng aspekto ng pampubliko at pribadong buhay hanggang sa maaari.

Sa ilalim ng totalitaryanismo, limitado ang karapatan sa malayang pagsasalita, relihiyon, at pagkilos. Madalas itong nauugnay sa mga rehimeng mapang-api at may malawakang paglabag sa karapatang pantao.

Ang komunismo sa Russia at China ay parehong nakaugat sa ideolohiya ni Karl Marx, ngunit nagkaroon ng magkaibang anyo at pagpapatupad batay sa kanilang kasaysayan, liderato, at kultura.

Ang Pasismo sa Italya at Nasismo sa Germany ay parehong ideolohiyang totalitaryo na umusbong noong ika-20 siglo, ngunit may magkaibang pinagmulan, layunin, at estilo ng pamumuno.

Ang militarismo sa Japan ay isang makasaysayang ideolohiya kung saan ang militar ay naging pangunahing puwersa sa pamahalaan, lipunan, at patakarang panlabas ng bansa—lalo na noong huling bahagi ng ika-19 na siglo hanggang sa katapusan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

GAWAIN 1:

PANUTO: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan at ilagay sa inyong notebook ang inyong sagot. Ikomento ang inyong natutunan sa comment section.

1. Ano ang totalitaryanismo?

2. Paano ang pamumuhay sa ilalim ng toatalitaryanismo?

3. Paano mo maihahambing ang Pasismo sa Italya, Nazismo sa Germany, at Komunismo sa Russia sa Martial Law na naranasan ng bansang Pilipinas sa panahon ni Dating Presidente Ferdinand Marcos, Sr?

4. Paano kayang naging dahilan ng pagsilang ng demokrasya ang karanasan ng mga tao sa mundo sa ilalim ng Pasismo, Nazismo, at Komunismo?

5. Kung ikaw ay presidente ng bansa, anong ideolohiya ang nais mong ipatupad sa iyong nasasakupan, Bakit?

GAWAIN 2:

PANUTO: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan.

Paano ipinakita ng Opium Wars ang kahinaan ng China laban sa mga Kanluraning bansa?

Ano ang pangunahing layunin ng Open Door Policy ng U.S. sa Asya?

Alin sa mga sumusunod ang pinakamalinaw na epekto ng kolonyalismo sa ekonomiya ng Asya?

Bakit naging sentro ng kompetisyon ang Timog-Silangang Asya sa mga imperyalistang bansa?

Ano ang pangunahing dahilan kung bakit nakaiwas sa kolonisasyon ang Thailand?

Paano nakatulong ang modernisasyon ng Japan sa panahon ng Meiji Restoration upang maiwasan ang kolonisasyon?

Ano ang pangunahing layunin ng Boxer Rebellion sa China?

Alin sa mga ideolohiyang ginamit upang bigyang-katwiran ang imperyalismo?

Paano nakatulong ang edukasyong Kanluranin sa pag-usbong ng nasyonalismo sa Asya?

Ano ang pinakamahalagang epekto ng unequal treaties sa China?

Bakit naging mahalaga ang Pilipinas sa estratehiya ng U.S. matapos ang Spanish-American War?

Ano ang pangunahing epekto ng kolonyalismo sa kultura ng Asya?

Paano nakatulong ang Indian National Congress sa paglaban sa kolonyalismo?

Ano ang pinakamahalagang simbolo ng pagbagsak ng kolonyalismo sa Asya matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig?

Paano nag-ambag ang kolonyalismo sa pag-usbong ng mga kilusang rebolusyonaryo sa Asya?

WEEK 10

Ikalawang Digmaang Pandaigdig  

PAMANTAYANG PANGNILALAMAN  

Naipamamalas ang pag-unawa at pagpapahalaga sa mga pangyayari at isyung pampolitika sa daigdig na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya ng mga mamamayan 

PAMANTAYAN SA PAGGANAP  

Nakalilikha ng adbokasiyang may kaugnayan sa mga isyu at hamong pampolitika at pansibiko na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya 

LAYUNIN: Natataya ang mga sanhi, pangyayari, at pagbabagong dulot ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig

PAKSA!

D. Ikalawang Digmaang Pandaigdig 

1. Sanhi 

2. Mga Pangyayari 

3. Mga Pagbabagong dulot ng Digmaan 

IKALAWANG DIGMAANG PANDAIGDIG

Ngayon ay tatalakayin ko ang mga mahahalagang pangyayari, dahilan, at mga naging bunga ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Makikilala rin natin ang mga prominenteng tao na  nanguna sa pagsugod at pagdepensa sa digmaang ito.

Mga Pangyayari sa Unang Digmaang Pandaigdig at nag-udyok sa ikalawang digmaang pandaigdig

1. Paglusob ng Germany sa Poland

2. Masidhing Nasyonalismo

3. Pag-alis ng Germany sa liga ng mga bansa

4. Pag-agaw ng Japan sa Machuria 

5. Pagpatay kay Arkduke Francis Ferdinand ng Austria-Hungary 

Mga Dahilan ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig

Ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig o World War II ay isang napakalaking digmaang kinasangkutan ng halos lahat ng bansa sa daigdig. Nag-umpisa ito halos dalawang dekada pa lamang ng matapos ang Unang Digmaang Pandaigdig. Nagsimula ito ng ika-1 ng Setyembre taong 1939 at nagwakas noong ika-2 ng Setyembre taong 1945, nangangahulugang tumagal ang digmaan sa loob ng anim na taon at isang araw. Ang digmaang ito ay itinuturing na pinakamapaminsalang labanan sa kasaysayan ng tao dahil sa 70 hanggang 85 milyon ang mga namatay. Sa digmaang ito, nahati sa dalawang alyansang militar ang karamihan sa mga bansa sa buong mundo kasama na ang mga makapangyarihan, ito ay ang Allied Powers at Axis Powers. 

Ang Allies o Allied Powers ay pinangungunahan nina Winston Churchill ng Great Britain, Franklin Roosevelt ng United States of America, Joseph Stalin ng Soviet Union (Russia) at Chiang Kai-Shek ng China. Samantala, ang Axis Powers naman ay kinabibilangan nina Adolf Hitler ng Germany, Hirohito ng Japan at Benito Mussolini ng Italy.

 

Sa digmaang ito, nasangkot ang mahigit sa isang daang milyong tao mula sa iba’t ibang bansang nakilahok sa digmaan. Ibinuhos ng mga pangunahing bansa ang kanilang kakayahang pang-ekonomiya, pang-siyensya, at pang-industriyal para masuportahan ang digmaan. Kilala rin ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa malawakang masaker, pagpatay ng lahi, malawakang pambobomba, at paggamit ng mga nuclear na armas sa digmaan. Kaya hindi maikakailang mahirap mailarawan ang lawak at saklaw ng digmaang ito. Ngunit, ano ba ang nangyari? Ano ba ang mga naging dahilan upang humantong ito sa isang napakalaking digmaan ng kasaysayan? Paano nga ba nagsimula ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig? Halina’t isa-isahin natin ang mga dahilang ito. 

Pagbagsak ng Stock Market

Noong taong 1920, nagkaroon ng economic boom o mabilis na pag-unlad ng ekonomiya ang United States na makikita sa mataas na halaga ng stocks. Namuhunan ang maraming tao sa pamamagitan ng pagbili ng mga stocks sa mababang halaga ng porsiyento bilang paunang pambayad at inutang naman ang iba sa stockbroker. Setyembre 1929, nakaramdam ang mga namumuhunan ng pagtaas ng presyo ng stocks, kaya’t sinimulan nilang ibenta ang mga ito dahil sa posibilidad ng pagbaba ng presyo nito sa mga susunod na araw. Nagdulot ito ng tuloy-tuloy na pagbagsak ng halaga ng stocks hanggang Oktubre 24 na nagbigay takot sa mga namumuhunan.

Dahil sa patuloy na pagbagsak ng halaga ng stocks, lahat ng mga namumuhunan ay nagnais na ibenta ang kanilang mga stocks subalit walang nais bumili. At sa loob lamang ng isang araw, 13 milyong shares ang ibinenta sa New York Stock Exchange. Ang mabilis na pagbagsak ng presyo ng mga stock ay tinawag na Wall Street Crash, hango sa pinansiyal na distrito ng New York. Noong ika-29 ng Oktubre taong 1929, tuluyang bumagsak ang New York Stock Exchange at tinawag nila itong Black Thursday.

 Bunga ng Wall Street Crash:

1. Maraming tao ang nawalan ng malaking salapi at nalugi ng maganap ang wall street crash

2. Nagsara ang mga bangko at mga negosyo

3. Maraming tao ang nawalan ng trabaho

4. Humina ang produksiyon at bumababa ang pasahod sa mga manggagawa

5. Nagdulot ng Great Depression.

Ang Great Depression

Ang Great Depression ay isang malawakang krisis pang-ekonomiya na nagsimula dahil sa pagbagsak ng stock market noong October 20, 1929. Naapektuhan nito ang halos lahat ng mamamayan ng United States. Humina ang produksiyon ng mga industriya. Umabot sa 9 milyong katao ang nawalan ng pera sa mga bangko dahil nawalan ang bangko ng pambayad. Noong taong 1933, halos ikaapat na bahagi ng mga mamamayan sa United States ay nawalan ng trabaho.

Ang taong 1933 ang pinakamalalang taon ng Great Depression dahil umabot sa 12 milyong katao ang nawalan ng trabaho. Nabawasan ang pag-angkat ng United States ng mga hilaw na materyales na nakaapekto sa mga mahihirap na bansang dumedepende sa pagbebenta ng pagkain at mga hilaw na materyales. 

Lumaganap sa buong mundo ang pagbagsak ng ekonomiya ng United States. Noong Unang Digmaang Pandaigdig, nagpautang ang mga bangko ng United States sa ibang bansa. Subalit, nang magsimula ang Great Depression, sinimulang bawiin ng United States ang mga pautang nito sa ibang bansa, gayundin ang kanilang puhunan at mga negosyo. At upang mapanatili ang dolyar sa kanilang bansa at bilhin ng mga mamamayang Amerikano ang kanilang sariling produkto, pinatawan ng mataas na taripa ng United States ang mga produktong imported. Ang patakarang ito ay nagkaroon ng epekto sa mga bansa na nagluluwas ng produkto sa United States. Naglagay rin ang mga bansa ng mataas na taripa sa kanilang mga produkto na naging sanhi ng paghina ng kalakalang pandaigdig. Nagdulot ito ng patuloy na paghina ng ekonomiya ng mundo at malawakang kawalan ng hanapbuhay. Ang Great Britain at Germany, ay kabilang sa mga bansang labis na naapektuhan. At mabilis na lumaganap sa buong mundo ang krisis.

Pagsikat ng mga Diktador

Dahil sa hangarin na magkaroon ng pagkakapantay-pantay ng mga tao sa lipunan, ang Nasismo, Komunismo, at Pasismo ay naitatag sa iba’t ibang panig ng Europa. Ito ang mga ideolohiyang sinusunod ng mga diktador. Ang isang diktador ay mayroong ganap na kapangyarihan at ganap na kontrol sa mga mamamayan nito. Naging hangarin ng mga diktador na sakupin ang kanilang mga kalapit bansa sa paniniwalang ito ang paraang makakatulong upang maiahon nila ang ekonomiya ng kanilang bansa. Ang mga ambisyon ng mga diktador tulad ni Adolf Hitler ng Germany, Benito Mussolini ng Italy, at Joseph Stalin ng Soviet Union (Russia) ang naging daan upang sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

 

Kahinaan ng League of Nations

Ang League of Nations ay itinatag noong ika-10 ng Enero taong 1920 na may layuning mapanatili ang kapayapaan. Ngunit hindi nito nagawang pigilan ang pagsalakay ng Japan sa Manchuria, Italy sa Ethiopia, at Germany sa Rhineland. Ang mga kasapi ng League of Nations ay hindi nagkakasundo sa mga usapin at pagpapasya, wala itong kapangyarihang maningil ng buwis at walang sariling hukbo upang maipatupad ang mga desisyon. Ang hindi pagsali ng mga makapangyarihang bansa katulad ng United States ay isa pang dahilan ng kahinaan ng League of Nations. Sumali ang Russia noong 1934 subalit ito ay inalis kaya’t napunta sa Great Britain at France ang responsiblidad na itaguyod ang liga. Ngunit ang dalawang naturang bansa ng mga panahong iyon ay hindi pa lubusang nakakabangon sa pinsalang dulot ng Unang Digmaang Pandaigdig. Kaya’t upang makaiwas sa digmaan, ipinatupad ng Britain at France ang patakarang appeasement kung saang hinayaan nilang ipagpatuloy ng mga diktador ang kanilang pagsakop sa mga teritoryo.

Mga Kondisyon ng Treaty of Versailles

Opisyal na nagwakas ang Unang Digmaang Pandaigdig noong ika-28 ng Hulyo taong 1919 sa pamamagitan ng kasunduan sa Versailles. Layunin ng Treaty of Versailles na panatilihin ang kapayapaan pagkatapos ng Unang Digmaan. Ngunit para sa mga Aleman, hindi makatarungan ang nilalaman ng kasunduan. Naging mitsa ito upang magkaroon ng tensiyon at humantong sa pagsisimula sa panibagong digmaan na higit na mas malawak at mas mapaminsala.

Mga Pagsalakay Bago Sumiklab Ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig

1. Pagsalakay ng Japan sa Manchuria (1931) – Sinalakay ng Japan ang Manchuria noong 1931. Ito ay isang lalawigang nasa hilaga ng China na mayaman sa bakal at karbon. Ito ang unang hamon na kinaharap ng League of Nations, kinondena nila ito, subalit wala silang nagawa para pigilan ang Japan. Ang ginawang ito ng Japan ang dahilan kung bakit siya itiniwalag sa liga. 

2. Pagsalakay ng Italy sa Ethiopia (1935) – Sa pamumuno ni Benito Mussolini, sinakop ng Italy ang Ethiopia at tuluyang nilabag ang kasunduan sa Liga (Covenant of the League). 

3. Pagsalakay ng Germany sa Rhineland (1936) – ang pagtiwalag ng Germany sa liga ng mga bansa at pagkabigo ng liga na panatilihin ang kapayapaan ang nagkumbinsi kay Hitler na kunin ang Rhineland. Ito ay isang buffer zone na nasa magkatunggaling bansa na France at Germany. Dahil sa patakarang appeasement, ang paglusob na ito ng Germany ay hinayaan lamang ng France. 

4. Pagsalakay ng Japan sa China (1937) – sinalakay ng mga Hapones ang China, at dahil sa kanilang mga makabagong armas, bumagsak ang Nanjing at ang Beijing na kapital ng China. 

5. Pagkuha ng Germany sa Austria (1938) – Nakasaad sa Treaty of Versailles na ipinagbabawal ang pagsasama ng Austria at Germany (Anschluss). Ngunit dahil maraming mga mamamayang Austriano ang gustong maisama ang kanilang bansa sa Germany, nagpadala si Hitler ng hukbo sa Austria at ginawa itong sangay ng Germany. 

6. Pagkuha ng Germany sa Czechoslovakia (1938) - Noong Setyembre 1938, hinikayat ni Hitler ang mga Aleman sa Sudentenland na pagsikapan na matamo ng kanilang awtonomiya. Dahil dito, hinikayat ng Inglatera si Hitler na magdaos ng isang pulong sa Munich. Ngunit nasakop ni Hitler ang Sudentenland at noong 1939, ang mga natitirang teritoryo sa Czechoslovakia ay napunta na rin sa Germany. 

7. Paglusob ng Germany sa Poland (1939) – Noong 1939, ang pagpasok ng mga Aleman sa Poland ang huling pangyayari na nagpasiklab sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Ang pagsakop na ito ay pagbaliktad ng Germany sa Russia na kapwa pumirma sa kasunduang Ribbentrop-Molotov, isang kasunduan ng hindi pakikidigma ((Non-Aggression Pact). Ang pagbaliktad na ito ay dulot ng mga sumusunod na pagyayari:

a. Hindi pagsali ng Russia sa negosasyon tungkol sa krisis ng Czechoslovakia.

b. Pagkainis ng Russia sa Great Britain nang ang ipinadalang nitong negosyador para sa Kasunduan ng Pagtutulungan (Mutual Assistance Pact) ay hindi importanteng tao.

Mga Kaganapan at Epekto ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig

Matapos ang Unang Digmaang Pandaigdig, hindi natupad ang kapayapaang inaasahang makamit batay sa Treaty of Versailles ng 1919 at sa iba pang mga kasunduang nilagdaan ng mga bansang Europeo. Sa halip, nasaksihan ang isa pang digmaan na itinuturing na pinakamapangwasak na digmaan sa kasaysayan ng sangkatuhan- ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig na naganap noong 1939 hanggang 1945.

Mga Mahalagang Kaganapan sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig 

Pagsalakay sa Poland. Bukod sa Austria at Czechoslovakia sinalakay din ng hukbo ni Hitler ang Poland noong Setyembre 1, 1939 upang gawing teritoryo. Isinagawa ng Germany ang blitzkrieg o lightning war, ang estratehiyang militar na ginagamitan ng mabibilis na eroplano at tangke na sinundan ng puwersa ng mga sundalo sa kanilang pagsalakay. Ito ay nagresulta ng pagbagsak ng Warsaw, ang kabisera ng Poland. Ang pagsalakay na ito ng Germany sa Poland ang nagpasimula sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Nang mabatid ito ng Britain at France, sila ay nagpahayag ng pakikidigma sa Germany noong Setyembre 3, 1939. Ang magkabilang panig na naglaban ay ang Axis Powers na pinangungunahan ng Germany, Italy at Japan laban sa Allied o Allies Powers na kinabibilangan ng Great Britain at France.

Ang Digmaan sa Europe. Sa kanlurang Europe, ang mga hukbong Pranses at Ingles ang nag-abang sa likod ng Maginot Line, (isang hanay ng mga moog na pangdepensa sa hangganan ng France at Germany) kung saan hinihintay nila ang pagsalakay ng Germany, subalit walang naganap na pagsalakay. Tinawag ito na Phony War dahil sa pananahimik ng Europe sa digmaan. Muling naglunsad ng pagsalakay si Hitler sa Denmark at Norway noong Abril 9, 1940. Isinunod nito ang Netherlands, Belgium at Luxembourg. Ito ang naghudyat sa pasimula ng Battle of France at ang pagtatapos ng Phony War. Tuluyang bumagsak ang Paris sa mga Aleman noong Hunyo 22, 1940. 

Sinamantala ng Soviet Union ang digmaan at sinakop ang Finland noong Nobyembre 1939. Sinakop din nito ang Latvia, Lithuania at Estonia gayundin ang Romania.

Labanan sa Hilagang Africa. Tinulungan ng Germany ang Italya laban sa mga British sa digmaang naganap sa Hilagang Africa. Iniutos ni Mussolini ang pagsalakay sa Libya noong Setyembre 1940. Layunin nito na makuha ang Egypt na noon ay kontrolado ng Britain dahil sa Suez Canal. Ang Suez Canal ay ang ruta na dinadaan ng Britain patungo sa mga kolonya nito sa Silangan kaya’t tinawag itong Lifeline of the Empire.

Pananalakay sa Soviet Union. Sa kabila ng kasunduan ng Soviet Union at Germany, nagplano si Hitler na salakayin ang Soviet Union. Bilang paghahanda, sinakop muna ng Germany ang Bulgaria at naminsala sa Greece at Yugoslavia. Sa tulong ng pinagsamang puwersa ng mga sundalo mula sa Italy, Romania at Finland biglaang sinalakay ng Germany ang Soviet Union noong Hunyo 22, 1941, at ito ay tinawag ni Hitler na Operation Barbarossa. 

 Ang United States at ang Digmaan. Ang paglaganap ng pananakop ng Axis Powers, pagkatalo ng mga Allies at pagkabahala sa kalagayan ng demokrasya sa daigdig ang nagdulot sa United States upang mapilitan na makialam sa digmaan. Pinagtibay ng kongreso ang batas na Lend Lease na nagpahintulot sa mga Allies na manghiram o upahan ang mga armas at suplay ng digmaan ng Amerika. Noong Agosto 1941, sina Pangulong Franklin Roosevelt ng America at Winston Churchill ng Inglatera ay nagpulong at lumagda sa Atlantic Charter, isang dokumento na naglalaman ng mga demokratikong prinsipyo na ipinaglalaban sa digmaan. 

Ang Labanan sa Pasipiko. Ang digmaan sa Pacific ay sa pagitan ng mga Allies at Japan na nagpatuloy hanggang Agosto 1945. Nauna nang sinalakay ng Japan ang Korea, Manchuria at ilang bahagi ng China. Sumunod na sinalakay ng Japan ang Guam at pagkaraan ay naglunsad ng pagsalakay sa Pilipinas. Sinalakay din ng Japan ang Hongkong, Malaya, Singapore, Indonesia, Myanmar at naging banta sa Australia. Narating ng Hapon ang tugatog ng tagumpay sa pananakop sa Pasipiko noong 1942 at nagtatag ng Greater East Asia Co-Prosperity Sphere.

Habang pinag-uusapan ang kapayapaan sa pagitan ng Amerika at Japan, binomba ng mga eroplanong Hapon ang Pearl Harbor, Hawaii noong Disyembre 7, 1941. Ang pataksil na pagsalakay na ito ay nagpagalit sa mga Amerikano. 

Ang Pagwawakas ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig

Tagumpay ng Allied sa Europe at Hilagang Africa 

Nagsimula ang pagbawi sa Kanlurang Europe noong Hunyo 6, 1944, nang dumaong ang Allied Powers sa Normandy, France samantalang sa Hilagang Europe ay tinalo naman ng Rusya ang mga hukbong Nazi at nasakop ang Berlin. Habang nilalabanan ni Heneral Montgomery ang mga Nazi sa Egypt, sinalakay naman ni Heneral Dwight Eisenhower ang Morocco at Algeria. Pagkaraan ng matinding labanan noong May 13, 1945 ang Hilagang Africa ay napasakamay ng mga Alyadong bansa. Samantala ang pagkatalo ng mga hukbong Italyano ay nauwi sa pagbagsak ni Mussolini. 

Ang Pagsuko ng Germany

Noong Abril 30, 1945 si Hitler na nagnais mamuno sa daigdig ay nagpakamatay sa pamamagitan ng pagbabaril kasama ang kabit nito, si Eva Braun sa isang selda. Ang digmaan sa Europe ay nagtapos noong Mayo 7, 1945 nang si Heneral Alfred Jodl, pinuno ng sandatahang lakas ng Germany ay lumagda sa isang kasunduan ng pagsuko ng Germany sa mga Alyado. Ang Mayo 8, 1945 ay idineklara bilang V-E (Victory in Europe) Day sa United States. Nang matapos ang digmaan sa Europa, ang mga alyado ay nagplano na durugin ang Japan, ang natitira sa puwersang Axis.

Ang Tagumpay sa Pasipiko

Inatake ng puwersang Amerikano at Australian ang mga lugar sa Asia-Pacific na nasakop ng Japan. Noong Agosto 6, 1945, ang United States ay nagbagsak ng bomba atomika sa Hiroshima at nasundan ng pangalawang bomba atomika na ibinagsak sa lungsod ng Nagasaki noong Agosto 9, na nagdulot ng malubhang epekto sa Japan. Hinikayat ni Pangulong Truman ang Japan na sumuko na o makaranas pa ng maraming pambobomba. Ika- 2 ng Setyembre, 1945, nilagdaan ng bansang Hapon ang mga tadhana ng pagsuko sa sasakyang U.S Missouri sa Tokyo Bay. Sumuko ang Japan noong Setyembre 2, 1945 at ito ay tinawag na V-J Day o Victory in Japan. Ito ang pormal na pagwawakas ng digmaan sa Pacific at Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

Ang Yalta Settlement

Ang naganap na pagpupulong ng tatlong pinuno ng mga bansang nanalo sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig ay naganap sa Yalta, bahagi ng Crimea, noong Pebrero 1945. Nagpulong sina Joseph Stalin ng Russia, Winston Churchill ng Great Britain at Franklin Roosevelt ng US upang pagpasyahan ang kapalaran ng Germany. Napagkasunduang ipatupad sa Germany ang disarmament, demilitarization o pagbabawal na magtatag ng sandatahang lakas at dismemberment o paghahati rito. Pagbabayarin din ang Germany ng $20 bilyon bilang bayad-pinsala

GAWAIN 1:

PANUTO: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan at ilagay sa inyong notebook ang inyong sagot. Ikomento ang inyong natutunan sa comment section.

1. Mayroon bang nananatiling epekto sa kasalukuyan ang naganap na digmaan noon? Magbigay ng limang mga bansang mayroong tensyon sa kasalukuyan.

2. Anu-ano ang mga dapat gawin upang maiwasan ang muling pagsiklab ng isa pang digmaan?

3. Ano ang mga masamang epekto ng digmaan? May kaugnayan ba ang mga naganap na digmaan noon sa kasalukuyang panahon? Ano ang kaugnayan nito sa kasalukuyan?

4. Sakaling sumiklab ang ikatlong digmaang pandaigdig, ano ang maipapayo mo sa mga lider ng sangkot na mga bansa?

5. Bilang mag-aaral ngayon, sakaling maging lider ka sa hinaharap, paano mo haharapin ang tensyon sa West Philippine Sea?

GAWAIN 2:

PANUTO: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan

Ano ang pangunahing dahilan kung bakit naging pandaigdig ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig?

2. Paano nakatulong ang Blitzkrieg strategy ng Germany sa mabilis na pananakop sa Europa?

3. Ano ang pinakamahalagang epekto ng Battle of Stalingrad sa takbo ng digmaan?

4. Bakit naging kritikal ang Pearl Harbor sa paglahok ng U.S. sa digmaan?

5. Ano ang pangunahing layunin ng D-Day Invasion sa Normandy?

6. Paano nakatulong ang teknolohiya sa pagbabago ng resulta ng digmaan?

7. Ano ang pangunahing dahilan ng pagbagsak ng Axis Powers?

8. Ano ang pinakamahalagang epekto ng pagbagsak ng Berlin noong 1945?

9. Paano nakatulong ang Manhattan Project sa pagtatapos ng digmaan sa Pasipiko?

10. Ano ang pangunahing dahilan ng pagbagsak ng Japan noong 1945?

11. Ano ang pinakamahalagang epekto ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa Asya?

12. Paano nakatulong ang United Nations sa pagpigil ng susunod na digmaan?

13. Ano ang pinakamahalagang epekto ng Holocaust sa pandaigdigang kamalayan?

14. Paano nakatulong ang Battle of Midway sa pagbabago ng takbo ng digmaan sa Pasipiko?

15. Ano ang pinakamahalagang aral na natutunan mula sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig?

PANGWAKAS NA GAWAIN:

1. Sa iyong palagay, may naitutulong ba ang gawaing ito sa mga mag-aaral? bakit?

2. Bilang estudyante, ano ang maipapayo mo sa kapawa mo mag-aaral?

BINABATI KITA!