AP8-TERM3-TE-WEEK10: Globalisasyon at Pagkamamamayan ng Daigdig

PAMANTAYANG PANGNILALAMAN  

Naipamamalas ang pag-unawa at pagpapahalaga sa mga adhikain at kontribusyon upang matugunan ang mga isyung kinakaharap ng daigdig 

PAMANTAYAN SA PAGGANAP  

Nakagagawa ng pananaliksik na nakapagtataya sa mga napapanahong isyu at usapin sa sariling komunidad na nagpapakita ng pagtugon bilang mapanagutang mamamayan ng bansa at daigdig 

PAKSA!

D. Globalisasyon at Pagkamamamayan ng Daigdig 

1. Katuturan at Uri ng Globalisasyon 

a. Political globalization 

b. Economic globalization 

c. Cultural globalization 

2. Katuturan ng Global Citizenship 

3. Mga Isyu at Hamon bilang Global Citizen 

LAYUNIN: Napahahalagahan ang pagiging mapanagutang mamamayan ng daigdig  

Ang globalisasyon ay tumutukoy sa mabilis na pagdaloy ng tao, produkto, impormasyon, at ideya sa iba’t ibang panig ng daigdig, na nagdudulot ng mas malapit na ugnayan ng mga bansa. May tatlong pangunahing uri nito: political, economic, at cultural globalization.

Katuturan ng Globalisasyon

• Globalisasyon: Isang proseso ng integrasyon at interkoneksyon ng mga bansa sa larangan ng politika, ekonomiya, at kultura.
• Nagdudulot ito ng pagbabago sa pamumuhay, pamamahala, at ugnayan ng mga tao sa pandaigdigang antas.
• Ayon kay Ritzer (2011), ito ay “mabilisang pagdaloy ng mga tao, bagay, impormasyon, at produkto sa iba’t ibang direksiyon na nararanasan sa iba’t ibang panig ng daigdig.”

Political Globalization

Kahulugan: Paglawak ng ugnayan ng mga pamahalaan at pandaigdigang organisasyon.

Halimbawa:

• Pagbuo ng United Nations (UN) upang isulong ang kapayapaan at karapatang pantao.
• Mga kasunduan tulad ng Paris Agreement laban sa climate change.

Epekto: Nagiging mas magkakaugnay ang mga bansa sa paggawa ng polisiya at pagtugon sa pandaigdigang isyu.

Economic Globalization

Kahulugan: Pagpapalawak ng kalakalan, pamumuhunan, at palitan ng produkto at serbisyo sa pandaigdigang antas.

Halimbawa:

• Pag-usbong ng multinational corporations (Apple, Toyota, Samsung).
• World Trade Organization (WTO) na nagtatakda ng patakaran sa kalakalan.

Epekto: Nagbibigay ng oportunidad sa ekonomiya ngunit nagdudulot din ng kompetisyon at hindi pantay na distribusyon ng yaman.

Cultural Globalization

Kahulugan: Pagpapalitan ng kultura, ideya, at pamumuhay sa iba’t ibang bansa.

Halimbawa:

• Paglaganap ng K-pop, Hollywood films, at anime sa buong mundo.
• Pagbabago sa pananamit, pagkain, at lifestyle dahil sa impluwensiya ng ibang kultura.

Epekto: Nagdudulot ng cultural homogenization (pagiging magkakahawig ng kultura), ngunit maaari ring magbunsod ng cultural diversity at mas malawak na pag-unawa sa iba’t ibang tradisyon.

Global Citizenship

Ang Global Citizenship ay tumutukoy sa pagiging aktibong mamamayan ng pandaigdigang komunidad—hindi lamang ng sariling bansa—na may pananagutan sa kapayapaan, karapatang pantao, katarungang panlipunan, at pangangalaga sa kalikasan.

Katuturan ng Global Citizenship

-Global Citizenship ay isang konsepto na naglalayong hubugin ang mga tao bilang responsableng kasapi ng buong mundo, hindi lang ng kanilang lokal na pamayanan.

-Binibigyang-diin nito ang pagkakapantay-pantay, pakikipag-ugnayan, at kooperasyon sa iba’t ibang kultura at bansa.

-Ayon sa UNESCO, ito ay nakabatay sa tatlong domain ng pagkatuto:

• Cognitive: Kaalaman at pag-unawa sa mga pandaigdigang isyu.
• Socio-emotional: Pagpapahalaga, saloobin, at kasanayang panlipunan para sa mapayapang pakikipamuhay.
• Behavioral: Aktibong pakikilahok at konkretong aksyon para sa kapayapaan at kaunlaran.

Mahahalagang Aspeto ng Global Citizenship

• Karapatang Pantao: Pagrespeto at pagtataguyod ng dignidad ng bawat tao.
• Kapayapaan at Katarungan: Pagtutol sa diskriminasyon, karahasan, at hindi pagkakapantay-pantay.
• Pangangalaga sa Kalikasan: Pagkilala na ang krisis pangkalikasan ay pandaigdigang responsibilidad.
• Pakikipag-ugnayan: Pagpapalawak ng ugnayan sa iba’t ibang kultura upang isulong ang pagkakaunawaan.

Kahalagahan

• Sa Edukasyon: Tinuturuan ang kabataan na maging globally aware at handang makilahok sa mga pandaigdigang usapin.
• Sa Lipunan: Nagpapalakas ng kooperasyon sa pagitan ng mga bansa upang tugunan ang mga isyung gaya ng climate change, kahirapan, at pandemya.
• Sa Indibidwal: Nagbibigay ng mas malawak na pananaw at responsibilidad bilang bahagi ng mas malaking komunidad.

Ang pagiging Global Citizen ay hindi lamang tungkol sa pagkilala na bahagi tayo ng isang mas malaking komunidad, kundi pati na rin sa pagtugon sa mga isyu at hamon na kinakaharap ng buong mundo.

Mga Isyu at Hamon bilang Global Citizen

Pampolitika

• Terorismo at armadong tunggalian – Nagdudulot ng kawalan ng kapayapaan at seguridad sa iba’t ibang bansa.
• Paglabag sa karapatang pantao – Kakulangan ng proteksyon sa mga marginalized na sektor.
• Kakulangan ng pandaigdigang kooperasyon – Sa mga isyu gaya ng climate change at pandemya, minsan ay inuuna ng bansa ang sariling interes kaysa sa global good.

Pangkabuhayan

• Global Financial Crisis – Tulad ng nangyari noong 2008, nagdulot ng kawalan ng trabaho at kahirapan sa maraming bansa.
• Hindi pantay na distribusyon ng yaman – Malaki ang agwat ng mayayaman at mahihirap, lalo na sa mga developing countries.
• Epekto ng Globalization – Bagama’t nagdadala ng oportunidad, nagdudulot din ng kompetisyon na nakakaapekto sa lokal na industriya.

Pangkalikasan

• Climate Change – Mas matitinding bagyo, pagbaha, at tagtuyot na nagbabanta sa kaligtasan ng mga tao.
• Polusyon at pagkasira ng kalikasan – Dulot ng industriyalisasyon, deforestation, at maling pamamahala ng basura.
• Kakulangan sa sustainable practices – Maraming bansa ang hindi pa handa sa green energy transition.

Pangkalusugan

• Pandemya (COVID-19, SARS, Bird Flu) – Nagpakita ng kahinaan ng health systems at kahalagahan ng global cooperation.
• STIs at HIV/AIDS – Patuloy na hamon sa edukasyon at stigma sa kalusugan.
• Access sa healthcare – Hindi pantay ang oportunidad sa serbisyong medikal sa iba’t ibang bansa.

Buod

-Political globalization → mas malapit na ugnayan ng pamahalaan at pandaigdigang organisasyon.

-Economic globalization → mas malawak na kalakalan at pamumuhunan.

-Cultural globalization → mas mabilis na pagpapalitan ng kultura at pamumuhay.

-Ang mga hamon bilang Global Citizen ay nakaugat sa pampolitika, pangkabuhayan, pangkalikasan, at pangkalusugan. Ang solusyon ay nakasalalay sa:

• Kooperasyon ng mga bansa
• Pagrespeto sa karapatang pantao
• Sustainable development
• Aktibong partisipasyon ng mamamayan

REFERENCE:

ICCE Philippines – Integrasyon ng Global Citizenship Education

UNESCO – What you need to know about Global Citizenship Education

DepEd Project LAYAG – Global Citizenship Education

DepEd Araling Panlipunan Module – Konsepto ng Globalisasyon

AraLipunan – Globalisasyong Sosyo-Kultural, Teknolohikal at Politikal

Wikipedia – Globalisasyon

GAWAIN!

Panuto: Basahing Mabuti ang mga sumusunod na katanungan at sagutin ito ayon sa inyong pang-unawa. Isulat ito sa inyong notebook pati na rin ang inyong mga sagot. Huwag kalimutang magkomento sa comment section tungkol sa natutunan ninyo sa araling ito.

1. Anu-ano ang maganda at hindi magandang dulot ng globalisasyon?

2. Anu-ano ang pagkakatulad at pagkakaiba ng political globalization, economic globalization, at cultural globalization?

3. Bakit kailangan ang global citizenship?

4. Paano nakakaapekto ang globalisasyon sa edukasyon, kultura, lipunan, at sa bawat indibidwal?

5. Kung ikaw ay pinuno ng iyong bansa, anu-anong programa ang nais mong gawin para sa political, economic, at cultural globalization?

6. Bilang isang mag-aaral, paano ka makakabahagi sa programa para politcal, economic, at cultural globalization?

AP8-TERM3-TE-WEEK8AND9: Mga Isyung Pampolitika, Pangkabuhayan, at Pangkalikasan

PAMANTAYANG PANGNILALAMAN  

Naipamamalas ang pag-unawa at pagpapahalaga sa mga adhikain at kontribusyon upang matugunan ang mga isyung kinakaharap ng daigdig 

PAMANTAYAN SA PAGGANAP  

Nakagagawa ng pananaliksik na nakapagtataya sa mga napapanahong isyu at usapin sa sariling komunidad na nagpapakita ng pagtugon bilang mapanagutang mamamayan ng bansa at daigdig 

LAYUNIN:Nasusuri ang mga isyung pampolitika, pangkabuhayan, at pangkalikasang kinakaharap ng daigdig 

PAKSA!

C. Mga Isyung Pampolitika, Pangkabuhayan, at Pangkalikasan 

1. Terorismo 

2. Global Financial Crisis 

3. Climate Change 

Ang tatlong isyung ito — Terorismo, Global Financial Crisis, at Climate Change — ay magkakaugnay na hamon na may malalim na epekto sa politika, ekonomiya, at kalikasan. Narito ang mas detalyadong pagtalakay:

Isyung Pampolitika: Terorismo

Kahulugan: Karahasan o pananakot na may layuning pampulitika o ideolohikal.

Epekto: 

• Nagdudulot ng kawalan ng seguridad at takot sa mamamayan.
• Nagpapahirap sa pamahalaan na panatilihin ang kapayapaan at kaayusan.
• Nagiging dahilan ng mas mahigpit na batas at polisiya sa seguridad.

Halimbawa: Mga rebelyon at armadong kilusan sa Mindanao na nakaapekto sa kapayapaan at kaunlaran ng rehiyon.

Isyung Pangkabuhayan: Global Financial Crisis

Kahulugan: Malawakang pagbagsak ng ekonomiya na nagdudulot ng kawalan ng trabaho, pagbaba ng produksyon, at krisis sa pananalapi.

Epekto:

• Pagtaas ng antas ng kahirapan at kawalan ng trabaho.
• Pagbagsak ng negosyo at industriya.
• Pagtaas ng presyo ng bilihin (inflation).

Halimbawa: Ang 2008 Global Financial Crisis na nagsimula sa US housing market, nakaapekto sa buong mundo kabilang ang Pilipinas.

Isyung Pangkalikasan: Climate Change

Kahulugan: Malawakang pagbabago sa klima dulot ng greenhouse gases at gawain ng tao.

Epekto:

• Mas matitinding bagyo, pagbaha, at tagtuyot.
• Pagkasira ng agrikultura at kabuhayan ng magsasaka.
• Pagtaas ng sea level na nagbabanta sa mga coastal communities.

Halimbawa: Ang Super Typhoon Yolanda (Haiyan) noong 2013 ay isa sa pinakamalakas na bagyo na nagpakita ng epekto ng climate change sa Pilipinas.

Buod

Terorismo → hamon sa kapayapaan at pamamahala.

Global Financial Crisis → hamon sa ekonomiya at kabuhayan ng mamamayan.

Climate Change → hamon sa kalikasan at kaligtasan ng mga susunod na henerasyon.

Mga Isyung Pampolitika, Pangkabuhayan, at Pangkalikasan

    Ang mga isyung pampolitika, pangkabuhayan, at pangkalikasan ay magkakaugnay na hamon na patuloy na kinakaharap ng Pilipinas at ng buong mundo. Ang mga ito ay nakaaapekto sa pamumuhay ng mamamayan, sa pamahalaan, at sa kinabukasan ng kalikasan.

Mga Isyung Pampolitika

• Territorial disputes: Tulad ng agawan sa West Philippine Sea at Sabah, na nagdudulot ng tensyon sa ugnayang panlabas.
• Korapsyon at pamamahala: Patuloy na hamon ang katiwalian at kakulangan sa transparency sa pamahalaan.
• Political participation: Kakulangan ng aktibong pakikilahok ng mamamayan sa mga desisyon ng pamahalaan, na binigyang-diin sa mga aralin ng DepEd tungkol sa kontemporaryong isyu.
• Kapayapaan at seguridad: Mga rebelyon at armadong tunggalian sa ilang rehiyon ng bansa.

Mga Isyung Pangkabuhayan

• Kahirapan at kawalan ng trabaho: Isa sa pinakamalaking hamon na nagdudulot ng hindi pantay na pamumuhay.
• Pagtaas ng presyo ng bilihin (inflation): Direktang epekto sa kakayahan ng mga pamilya na matugunan ang pangangailangan.
• Globalization: Nagbibigay ng oportunidad sa kalakalan ngunit nagdudulot din ng kompetisyon na nakakaapekto sa lokal na industriya.
• Agrikultura at industriyalisasyon: Kakulangan sa suporta sa magsasaka at maliit na negosyo, na nagiging sanhi ng mabagal na pag-unlad.

Mga Isyung Pangkalikasan

• Polusyon: Malawakang problema sa hangin, tubig, at lupa na nakaaapekto sa kalusugan at kabuhayan.
• Pagkasira ng kagubatan: Deforestation at illegal logging na nagdudulot ng pagbaha at landslide.
• Klima at kalamidad: Paglala ng epekto ng climate change, gaya ng mas malalakas na bagyo at matinding init.
• Solid waste management: Kakulangan sa tamang pamamahala ng basura na nagdudulot ng krisis sa kalinisan.

Mga Hamon at Aral

• Pampolitika: Kailangang palakasin ang good governance at transparency.
• Pangkabuhayan: Dapat bigyang-pansin ang inclusive growth upang lahat ng sektor ay makinabang.
• Pangkalikasan: Kailangan ng mas mahigpit na batas at aktibong partisipasyon ng mamamayan sa pangangalaga ng kalikasan.

REFERENCE:

SlideShare – Mga Isyung Politikal at Pangkapayapaan

DepEd Google Sites – Mga Kontemporaryong Isyu

DepEd Tambayan – Mga Isyung Pangkapaligiran

GAWAIN!

Panuto: Basahing mabuti ang bawat tanong at sagutin ito ayon sa iyong pang-unawa. Isulat ito sa iyong notebook maging ang sagot. Ikomento sa comment section ang iyong natutunan sa araling ito.

1. Paano naging isyu ang terorismo hindi lamang sa isang bansa kundi maging sa buong mundo?

2. Paano naman nakakaapekto ang global financial crisis sa bawat bansa sa mundo?

3. Bakit mataas ang panawagan ng mundo ukol sa climate change? Paano ito nakakaapekto sa bawat bansa sa mundo?

4. Anu-ano ang epekto ng mga isyung pampolitika, pangkabuhayan, at pangkakalikasan sa bawat bansa at sa buong mundo?

5. Kung ikaw ang pinuno ng bansa, anu-anong mga hakbangin mo upang masolusyunan ang mga isyung pampolitika, pangkabuhayan, at pangkalikasan ng iyong bansa?

6. Bilang isang mag-aaral, anu-ano ang magagawa mo ukol sa mga isyung ito?

AP8-TERM3-SUM2-WEEK7: Mga Isyung Panlipunan: Isyung Pangkalusugan (SARS, Bird Flu, STIs, COVID-19, at iba pa)

 PAMANTAYANG PANGNILALAMAN  

Naipamamalas ang pag-unawa at pagpapahalaga sa mga adhikain at kontribusyon upang matugunan ang mga isyung kinakaharap ng daigdig 

PAMANTAYAN SA PAGGANAP  

Nakagagawa ng pananaliksik na nakapagtataya sa mga napapanahong isyu at usapin sa sariling komunidad na nagpapakita ng pagtugon bilang mapanagutang mamamayan ng bansa at daigdig 

PAKSA!

B. Mga Isyung Panlipunan: Isyung Pangkalusugan (SARS, Bird Flu, STIs, COVID-19, at iba pa) 

LAYUNIN: Nasusuri ang mga isyung pampolitika, pangkabuhayan, at pangkalikasang kinakaharap ng daigdig 

Ang mga isyung pangkalusugan tulad ng SARS, Bird Flu, STIs, at COVID-19 ay mahalagang pag-usapan dahil malaki ang epekto nito sa lipunan—mula sa kalusugan ng mamamayan hanggang sa ekonomiya at pamamahala.

Mga Pangunahing Isyung Pangkalusugan

1. SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome)

Ito ay lumaganap noong 2003 na nagmula sa China. Isang viral respiratory illness na mabilis kumalat sa mga kalapit-bansa. Naging babala ng posibilidad ng global pandemya.

2. Bird Flu (Avian Influenza)

Ito ay nakakaapekto sa mga ibon ngunit maaari ring makahawa sa tao. Nagdulot ito ng takot sa agrikultura at kalakalan dahil sa panganib ng pagkalat. Nagpakita ito ng kahinaan ng mga bansang walang sapat na biosecurity measures.

3. STIs (Sexually Transmitted Infections)

Kabilang dito ang HIV/AIDS, syphilis, gonorrhea, at iba pa. Malaki ang epekto sa reproductive health at public awareness. Kadalasang kaugnay ng stigma at kakulangan sa edukasyon sa kalusugan.

4. COVID-19

Nagsimula noong 2019, naging pinakamalaking pandemya sa modernong panahon. Nagdulot ito ng lockdowns, economic recession, at pagbabago sa pamumuhay ng mga tao sa buong mundo. Nagpatunay ito sa kahalagahan ng global cooperation, public health systems, at vaccination programs.

Epekto sa Lipunan

• Kalusugan: Malawakang pagkakasakit at pagkamatay.
• Ekonomiya: Pagbagsak ng negosyo, kawalan ng trabaho, at krisis sa produksyon.
• Edukasyon: Paglipat sa online learning, pagkakaroon ng learning gaps.
• Pamamahala: Pagsusuri sa kakayahan ng gobyerno sa crisis management.
• Kultura: Pagbabago sa social norms (mask-wearing, social distancing).

Mga Hamon at Aral

• Kakulangan sa healthcare infrastructure sa maraming bansa.
• Stigma at misinformation na nagpapalala sa problema.
• Pandaigdigang kooperasyon ang susi sa pagharap sa pandemya.
• Preventive measures (hygiene, vaccination, education) ay mas epektibo kaysa sa reactive response.

REFERENCE:

OurHappySchool – Mga Isyung Panlipunan: Isyung Pangkalusugan (SARS, Bird Flu, STIs, COVID-19, at iba pa)

GAWAIN!

Panuto: Basahin nang mabuti ang bawat tanong at sagutin ayon sa inyong pang-unawa. Isulat ito sa notebook pati na rin ang sagot. Magkomento rin sa comment section para sa natutunan niyo sa aralin.

1. Paano nakaapekto sa bawat lipunan ng mga bansa sa mundo ang kani-kanilang mga isyung pangkalusugan?

2. Paano naman hinarap ng bansang Pilipinas ang sarili nitong isyung panlipunan?

3. Noong nakaranas tayo ng pandemya. paano nito binago ang ating pamumuhay?

4. Bakit kailangang bigyang-pansin ang global cooperation, public health system, at vaccination programs?

5. Kung ikaw ay lider ng bansa, paano mo haharapin at bibigyan ng solusyon ang isyung pangkalusugan ng ating bansa?

6. Bilang isang mag-aaral, ano ang magagawa mo para mabigyang solusyon ang isyung pangkalusugan ng ating bansa?

AP8-TERM3-SUM2-WEEK6: Ang United Nations (UN) at ang Pilipinas bilang kasapi nito

PAMANTAYANG PANGNILALAMAN  

 Naipamamalas ang pag-unawa at pagpapahalaga sa mga adhikain at kontribusyon upang matugunan ang mga isyung kinakaharap ng daigdig 

PAMANTAYAN SA PAGGANAP  

Nakagagawa ng pananaliksik na nakapagtataya sa mga napapanahong isyu at usapin sa sariling komunidad na nagpapakita ng pagtugon bilang mapanagutang mamamayan ng bansa at daigdig 

LAYUNIN: Nailalarawan ang United Nations at ang Pilipinas bilang kasapi nito

PAKSA!

A. Ang United Nations (UN) at ang Pilipinas bilang kasapi nito

1. Pagtatag ng UN 

2. Pilipinas bilang Kasapi ng UN  

Ang United Nations (UN) ay isang pandaigdigang organisasyon na itinatag noong 1945 upang isulong ang kapayapaan, seguridad, karapatang pantao, at kaunlaran sa buong mundo.

Ang Pilipinas ay isa sa mga founding members ng United Nations (UN) at patuloy na aktibong kasapi nito, na nakikilahok sa mga usapin ng kapayapaan, karapatang pantao, at kaunlaran.

Ang United Nations at ang Papel ng Pilipinas

Kasaysayan ng Pagiging Kasapi

Itinatag noong 1945, ang UN ay binuo matapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig upang maiwasan ang panibagong digmaan at isulong ang pandaigdigang kapayapaan.

Ang Pilipinas ay kabilang sa 51 orihinal na kasapi na lumagda sa UN Charter noong Oktubre 24, 1945. Isa ito sa apat na bansang Asyano at ang kauna-unahang bansa sa Timog-Silangang Asya na naging kasapi.

Papel ng Pilipinas sa UN

Aktibong nakikilahok sa mga programa ng UN hinggil sa human rights, gender equality, sustainable development, at climate action.

Naging non-permanent member ng UN Security Council nang ilang beses, at muling naglalayon na makakuha ng puwesto para sa 2027–2028.

Nakikibahagi sa mga peacekeeping missions, gaya ng pagpapadala ng mga sundalo at pulis sa iba’t ibang bansa upang tumulong sa pagpapanatili ng kapayapaan.

Ang UN sa Pilipinas ay nagbibigay ng policy guidance, technical assistance, at humanitarian support lalo na sa panahon ng sakuna at kalamidad.

Kahalagahan ng UN sa Pilipinas

• Kaunlaran: Tinutulungan ng UN ang bansa sa pagsasakatuparan ng Sustainable Development Goals (SDGs).
• Kapayapaan: Nakikilahok ang Pilipinas sa mga talakayan hinggil sa pandaigdigang seguridad at kapayapaan.
• Karapatang Pantao: Aktibong sumusuporta sa mga inisyatiba para sa proteksyon ng karapatang pantao at gender equality.
• Humanitarian Aid: Nagbibigay ng tulong sa mga nasalanta ng bagyo, lindol, at iba pang kalamidad.

Buod!

Ang pagiging kasapi ng Pilipinas sa UN ay nagpapakita ng pangako ng bansa sa pandaigdigang kapayapaan, demokrasya, at kaunlaran. Sa pamamagitan ng UN, nakikinabang ang Pilipinas sa tulong teknikal, humanitarian aid, at oportunidad na makibahagi sa mga desisyon na nakakaapekto sa buong mundo.

REFERENCE:

United Nations in the Philippines

Philippines and the United Nations – Wikipedia

Philippines candidacy for UN Security Council 2027–2028

GAWAIN!

Panuto: Basahin mabuti ang mga katanungan at sagutin ayon sa inyong pagkakaunawa. Isulat ito at inyong sagot sa notebook. Ikomento naman sa comment section ang inyong natutunan sa aralin.

1. Ano ang nagging ambag o tulong ng United Nations sa bawat bansa sa mundo?

2. Kailan at bakit itinatag ang United Nations?

3. Paano nakaapekto sa bansang Pilipinas ang isang international organization tulad ng United Nations?

4. Paano ginagampanan ng bansang Pilipinas ang obligasyon o responsibilidad nito sa International Organization?

5. Kung ikaw ay president ng bansa, Ano ang gagawin mo sa lumalaganap na terorismo at digmaan sa buong mundo?

6. Bilang isang mag-aaral, paano ka makakatulong sa kasalukuyang problema ng iyong bansa?

AP8-TERM3-SUM2-WEEK5: MGA KILUSAN PARA SA DEMOKRASYA

MGA KILUSAN PARA SA DEMOKRASYA

PAMANTAYANG PANGNILALAMAN  

 Naipamamalas ang pag-unawa at pagpapahalaga sa mga pangyayari at isyung pampolitika sa daigdig na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya ng mga mamamayan 

PAMANTAYAN SA PAGGANAP  

Nakalilikha ng adbokasiyang may kaugnayan sa mga isyu at hamong pampolitika at pansibiko na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya 

Layunin: Napahahalagahan ang bahaging ginampanan ng iba’t ibang kilusan sa pagtaguyod ng demokratikong lipunan

PAKSA!

H. Mga Kilusan para sa Demokrasya 

1. Civil Rights Movement sa US 

2. Solidarity Movement ng Poland 

3. Tiananmen Square Protest sa China 

4. Anti-Apartheid Movement ng South Africa 

1. Civil Rights Movement sa US 

Ang Civil Rights Movement sa Amerika ay isang makasaysayang kilusan noong 1950s–1960s na naglalayong wakasan ang diskriminasyon at pagkakahiwalay ng mga African American sa lipunan.

Narito ang mas detalyadong paglalarawan ng kilusan:

Buod ng Civil Rights Movement

• Layunin: Ipaglaban ang pantay na karapatang sibil para sa mga African American, kabilang ang karapatang bumoto, edukasyon, trabaho, at pantay na pagtrato sa batas.
• Panahon: 1954–1968, bagamat may mga naunang ugat at sumunod na epekto.
• Paraan ng pakikibaka: Mapayapang protesta, civil disobedience, boycott, sit-ins, at marches.

Mahahalagang Pangyayari

Taon-Pangyayari-Detalye

1954-Brown v. Board of Education-Ipinahayag ng Korte Suprema na ilegal ang segregasyon sa paaralan.

1955-Montgomery Bus Boycott-Tumanggi si Rosa Parks na umupo sa likod ng bus; sinimulan ang boycott laban sa segregasyon.

1960-Greensboro Sit-ins-Apat na estudyanteng African American ang nagprotesta sa isang segregated lunch counter.

1963-March on Washington-Mahigit 250,000 katao ang nagmartsa; dito binigkas ni Martin Luther King Jr. ang “I Have a Dream” speech.

1964-Civil Rights Act-Ipinagbawal ang diskriminasyon sa lahi, kasarian, relihiyon, at bansang pinagmulan.

1965-Voting Rights Act- Tinanggal ang mga hadlang sa pagboto ng mga African                                                                    American sa timog.

1968-Fair Housing Act-Ipinagbawal ang diskriminasyon sa pabahay batay sa lahi o relihiyon.

Mga Kilalang Pinuno

• Martin Luther King Jr. – Tagapagsalita ng kilusan; tagapagtaguyod ng nonviolence.
• Rosa Parks – Simbolo ng pagtutol sa segregasyon.
• Malcolm X – Mas radikal na boses para sa karapatang pantao ng mga Black Americans.
• Thurgood Marshall – Abogado sa Brown v. Board; naging unang African American Supreme Court Justice.

Epekto sa Kasaysayan

• Nagbukas ng daan sa modernong karapatang pantao sa Amerika.
• Naging inspirasyon sa mga kilusan sa ibang bansa, kabilang ang mga laban sa diktadura at diskriminasyon sa Asya at Africa.
• May koneksyon sa mga kilusang masa sa Pilipinas, gaya ng EDSA People Power, sa aspeto ng mapayapang protesta.

2. Solidarity Movement ng Poland 

Ang Solidarity Movement ng Poland, na tinatawag na Solidarność, ay isang malawak na kilusang panlipunan na naglalayong isulong ang mga sanhi ng karapatan ng mga manggagawa at pagbabagong panlipunan. Nang unang bahagi ng dekada 1980, ang kilusan ay naging isang bagong puwersa sa loob ng bansa, na nagdulot ng paglitaw ng mga kaganapan na nagdudulot ng pagpapanatili ng kalayaan, hustisyang panlipunan, at pang-ekonomiya. Ang kilusan ay nagpapakita ng pagkilos ng mga mamamayan sa pagpapanatili ng demokrasya at kalayaan, at ang mga pagkilos nito ay nagpabago sa bansa at sa mga lumalaban para sa kalayaan nito.

Ano ang Solidarity Movement?

• Pormal na pangalan: Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" (Independent Self-Governing Trade Union "Solidarity")
• Itinatag: Setyembre 1980 sa Gdańsk Shipyard, Poland
• Pinuno: Lech Wałęsa, isang elektrisyan at karismatikong lider-manggagawa

Mga Dahilan ng Pag-usbong

• Krisis sa ekonomiya: Mataas na presyo, kakulangan ng pagkain, at mababang sahod noong dekada 1970
• Pag-aalsa ng mga manggagawa: Malawakang welga noong 1976 at 1980
• Pagod sa awtoritaryong pamahalaan: Ang mga mamamayan ay sawang-sawa na sa kontrol ng Partido Komunista at sa impluwensiya ng Soviet Union

Mga Layunin ng Kilusan

• Magtatag ng malayang unyon ng mga manggagawa
• Ipaglaban ang karapatang pantao, kalayaan sa pamamahayag, at demokratikong reporma
• Magkaroon ng negosasyon sa halip na marahas na pag-aaklas

Repression at Pagbangon

• Disyembre 1981: Ipinatupad ang martial law sa Poland; ipinagbawal ang Solidarity at inaresto ang mga lider nito
• 1980s: Patuloy ang lihim na operasyon ng kilusan, suportado ng Simbahang Katoliko at pandaigdigang komunidad
• 1989: Matagumpay na nakipagkasundo sa pamahalaan sa pamamagitan ng Round Table Talks, na nagbukas ng daan sa halalan at demokratikong transisyon

Epekto at Kahalagahan

• Unang malayang unyon sa loob ng Soviet bloc
• Naging inspirasyon sa iba pang kilusan sa Silangang Europa (hal. sa Czechoslovakia, Hungary, at East Germany)
• Nagbunsod sa pagbagsak ng komunismo sa rehiyon at sa kalaunan ay sa pagbuwag ng Soviet Union
• Si Lech Wałęsa ay ginawaran ng Nobel Peace Prize noong 1983 at naging Pangulo ng Poland noong 1990

3. Tiananmen Square Protest sa China 

Ang Tiananmen Square protest ay isang pampublikong demonstrasyon na nagsimula noong Hunyo ng 1989 sa Beijing, China. Ang mga nagprotesta ay mga estudyante at mga pampublikong tao na naglalarawan ng mga karanasan sa kanilang mga damdamin at mga damdamin sa kanilang mga damdamin. Ang mga protesta ay nagsimula noong Abril ng 1989, bilang mga pampublikong demonstrasyon ng pagdadalamhati para sa dating Kalihim ng Partido Komunista ng Partido Komunista Hu Yaobang. Ang libing ng isang mataas na opisyal ng gobyerno ay tila isang malamang na spark para sa mga demonstrasyon ng pro-demokrasya at kaguluhan. Gayunpaman, ang Tiananmen Square Protests at Massacre ay wala pang dalawang buwan, 250 hanggang 7,000 katao ang namatay.

Konteksto at Sanhi ng Pag-aalsa

Pagkamatay ni Hu Yaobang (Abril 1989): Isang dating lider ng Communist Party na sumuporta sa reporma. Ang kanyang kamatayan ang naging mitsa ng mga kilos-protesta.

Mga hinaing ng mga mamamayan:

• Korapsyon sa pamahalaan
• Inflation at kahirapan
• Kakulangan ng kalayaan sa pamamahayag at pulitika
• Inspirasyon: Ikatlong alon ng demokrasya sa buong mundo, kabilang ang People Power sa Pilipinas

Mga Protesta sa Tiananmen Square

Mga kalahok: Libu-libong estudyante, intelektwal, at karaniwang mamamayan

Mga panawagan:

• Kalayaan sa pamamahayag
• Karapatang pantao
• Demokratikong reporma

Simbolo: “Tank Man” — isang hindi pa rin nakikilalang lalaki na humarang sa hanay ng mga tangke, naging simbolo ng katapangan at paglaban

Marahas na Pagsupil

Hunyo 3–4, 1989: Ipinadala ng pamahalaan ang militar upang buwagin ang mga nagpoprotesta

Mga ulat ng karahasan:

• Libu-libong sibilyan ang nasugatan o napatay (tinatayang hanggang 10,000 ayon sa ilang ulat)
• Walang opisyal na bilang ng mga nasawi ang inilabas ng pamahalaan
• Censorship: Mahigpit na ipinagbabawal sa China ang pagtalakay sa insidente hanggang ngayon

Epekto at Kahalagahan

Sa loob ng China:

• Mas pinaigting na kontrol ng estado sa media at internet
• Pagpapalakas ng awtoritaryong pamumuno

Sa labas ng China:

• Malawakang pagkondena mula sa pandaigdigang komunidad
• Naging simbolo ng laban para sa demokrasya at karapatang pantao

4. Anti-Apartheid Movement ng South Africa 

Ang Anti-Apartheid Movement sa South Africa ay isang pandaigdigang kilusan na tumutol sa sistemang rasista ng apartheid, na nagtagumpay sa pagbuwag ng diskriminasyon at sa pagkamit ng demokrasya noong 1994. Ito ay pinangunahan ng mga lokal na grupo tulad ng African National Congress (ANC) at sinamahan ng malawak na suporta mula sa buong mundo.

Ano ang Apartheid?

• Apartheid ay isang sistemang pampulitika at panlipunan na ipinatupad ng National Party mula 1948, kung saan ang mga taong itim, may kulay, at Asyano ay sistematikong pinagkaitan ng karapatang pantao.
• Paghiwalay ng lahi sa edukasyon, tirahan, trabaho, at pampublikong serbisyo
• Pagkakait ng boto at representasyon sa pamahalaan para sa mga hindi puti

Mga Pangunahing Kilusan

• African National Congress (ANC): Itinatag noong 1912, naging pangunahing tagapagsulong ng paglaban sa apartheid
• Pan-Africanist Congress (PAC): Isa pang militanteng grupo na tumutol sa apartheid
• United Democratic Front (UDF): Koalisyon ng mga grupong sibiko, relihiyoso, at estudyante noong 1980s
• International Anti-Apartheid Movement (AAM): Nagsimula sa UK noong 1959 bilang Boycott Movement, lumawak sa buong mundo

Mga Paraan ng Paglaban

• Boycott at sanctions: Hindi pagbili ng produktong South African, pagputol ng ugnayang diplomatiko, at pag-ban sa sports at kultura
• Civil disobedience: Mga martsa, welga, at protesta sa loob ng bansa
• Armed resistance: Gamit ng militar na sangay ng ANC, ang Umkhonto we Sizwe
• Global solidarity: Suporta mula sa UN, simbahan, unyon, estudyante, at mga artista

Pandaigdigang Epekto

• UN Resolutions: Noong 1962, nanawagan ang UN ng economic sanctions laban sa South Africa
• Cultural boycott: Hindi pinayagang mag-perform ang mga South African artists sa ibang bansa
• Sports isolation: Pagkakatanggal ng South Africa sa Olympics at iba pang internasyonal na kompetisyon

Tagumpay at Transisyon

• Pagkakakulong kay Nelson Mandela (1962–1990): Naging simbolo ng paglaban sa apartheid
• Pagbuwag ng apartheid: Noong 1990, pinawalang-bisa ang mga batas ng apartheid; pinakawalan si Mandela
• Halalan noong 1994: Unang demokratikong halalan kung saan lahat ng lahi ay bumoto; si Nelson Mandela ang naging unang itim na pangulo ng South Africa

Tandaan!

• Ang American Civil Rights Movement ay isang malawakang kilusan ng protesta laban sa pagkakahiwalay ng lahi (segregation) at diskriminasyon sa mga estado sa timog ng Estados Unidos. Naging kilala ito sa buong bansa noong kalagitnaan ng dekada 1950.
• Ang Solidarity Movement sa Poland ay isang makasaysayang kilusang paggawa at pampulitika na naging pangunahing puwersa sa pagbagsak ng komunismo sa Silangang Europa.
• Ang Tiananmen Square Protest noong 1989 ay isang makasaysayang kilos-protesta sa Beijing, China, na pinangunahan ng mga estudyante upang humiling ng demokrasya, kalayaan sa pamamahayag, at reporma sa pamahalaan. Ito ay marahas na sinupil ng pamahalaang Tsino noong Hunyo 4, 1989.
• Ang Anti-Apartheid Movement sa South Africa ay isang pandaigdigang kilusan na tumutol sa sistemang rasista ng apartheid, na nagtagumpay sa pagbuwag ng diskriminasyon at sa pagkamit ng demokrasya noong 1994. Ito ay pinangunahan ng mga lokal na grupo tulad ng African National Congress (ANC) at sinamahan ng malawak na suporta mula sa buong mundo.

REFERENCE

https://www.britannica.com/event/American-civil-rights-movement/Du-Bois-to-Brown

GAWAIN!

Panuto: Basahin mabuti ang mga katanungan at sagutin. Isulat sa notebook ang mga tanong at inyong sagot. Ikomento naman sa comment section ang inyong natutunan.

1. Anu-ano ang Civil Rights Movement sa US, Solidarity Movement ng Poland, Tiananmen Square Protest sa China at Anti-Aprtheid Movement ng South Africa?

2. Paano ito naging susi upang makamit ang demokrasya?

3. Sinu-sino ang mga nanguna sa mga kilusang ito?

4. Sa inyong palagay, paano nakamit ng mga tao ang kanilang tagumpay sa mga kilusang ito?

5. Batid mong laganap ang kaguluhan, korapsyon, kamangmangan, krimen, kalamidad, at kamalayan, bilang mag-aaral, ano ang iyong gagawin?

AP8-TERM3-SUM1-WEEK4: Ang Daigdig Matapos ang Cold War: Pagkakabuwag ng USSR

Ang Daigdig Matapos ang Cold War: Pagkakabuwag ng USSR 

PAMANTAYANG PANGNILALAMAN  

 Naipamamalas ang pag-unawa at pagpapahalaga sa mga pangyayari at isyung pampolitika sa daigdig na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya ng mga mamamayan 

PAMANTAYAN SA PAGGANAP  

Nakalilikha ng adbokasiyang may kaugnayan sa mga isyu at hamong pampolitika at pansibiko na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya 

LAYUNIN: Natataya ang kalagayan ng daigdig sa pagwawakas ng Cold War

PAKSA!

G. Ang Daigdig Matapos ang Cold War: Pagkakabuwag ng USSR 

Pagtatapos ng Cold War

Ang Cold War ay pormal na nagtapos noong 1991 kasunod ng pagbagsak ng Unyong Sobyet, na nagdulot ng malawakang pagbabago sa pandaigdigang kaayusan—mula sa ideolohiya, alyansa, ekonomiya, hanggang sa kapangyarihang pampolitika.

Ano ang Cold War?

Isang ideolohikal na tunggalian sa pagitan ng Estados Unidos (kapitalismo) at Unyong Sobyet (komunismo) mula 1947 hanggang 1991.

Hindi ito tuwirang digmaan, kundi serye ng proxy wars, arms race, space race, at diplomatikong tensyon.

Mga Pangunahing Dahilan ng Pagtatapos

1. Pagbagsak ng Berlin Wall (1989)

• Simbolo ng pagkakahiwalay ng Silangan at Kanlurang Europa.
• Nagbukas ng daan sa muling pagkakaisa ng Germany.

2. Reporma ni Mikhail Gorbachev

• Glasnost (pagbubukas) at Perestroika (reporma) ay nagbigay ng kalayaan sa media, ekonomiya, at politika.
• Nagdulot ng pag-aalsa sa mga Soviet republics.

3. Pagkakabuwag ng USSR (1991)

• Maraming republika ang humiwalay (Ukraine, Lithuania, Estonia, atbp).
• Si Gorbachev ay nagbitiw noong Disyembre 25, 1991.
• Ang Russia ang pumalit bilang pangunahing estado.

Epekto ng Pagtatapos ng Cold War

• Pagwawakas ng bipolar world: US ang natirang superpower.
• Pag-usbong ng globalisasyon: Kapitalismo at demokrasya ay lumaganap sa dating komunistang bansa.
• Pagbabago sa alyansa: Maraming dating Warsaw Pact nations ang sumali sa NATO.
• Pagkakaroon ng bagong mga bansa: 15 bagong bansa mula sa dating USSR.
• Pagkagulo sa ilang rehiyon: Digmaan sa Chechnya, Georgia, at iba pa.

Pagkabuwag ng USSR

Ang pagkakabuwag ng USSR noong 1991 ang nagmarka sa pagtatapos ng Cold War at nagsimula ng bagong pandaigdigang kaayusan kung saan nangingibabaw ang Estados Unidos bilang nag-iisang superpower. Ito ay nagdulot ng malawakang pagbabago sa politika, ekonomiya, at ideolohiya sa buong mundo.

Paano Nabuwag ang USSR?

1. Ekonomikong Pagkahina: Hindi nakasabay ang ekonomiya ng USSR sa modernisasyon ng Kanluran. Ang sobrang gastos sa armas, digmaan sa Afghanistan, at hindi epektibong central planning ay nagdulot ng krisis.

2. Reporma ni Mikhail Gorbachev:

• Glasnost (pagbubukas) – Kalayaan sa pamamahayag at opinyon.
• Perestroika (restructuring) – Reporma sa ekonomiya at pamahalaan.

3. Pag-aalsa sa mga Republika: Maraming Soviet republics tulad ng Ukraine, Lithuania, at Estonia ang nagdeklara ng kalayaan.

4. Pagbagsak ng Berlin Wall (1989): Simbolo ng pagbagsak ng komunismo sa Europa.

5. Disyembre 25, 1991: Pormal na nagbitiw si Gorbachev; tuluyang nabuwag ang USSR.

Epekto sa Daigdig

1. Pagwawakas ng Cold War

• Nawala ang bipolar na tunggalian sa pagitan ng US at USSR.
• Lumaganap ang demokrasya at kapitalismo sa dating komunistang bansa.

2. Pag-usbong ng US bilang hegemon

• Naging pangunahing tagapagtulak ng globalisasyon, teknolohiya, at liberal na ekonomiya.

3. Pagbabago sa Europa

• Nabuo ang European Union bilang mas pinagsama-samang ekonomiya.
• Maraming dating Warsaw Pact nations ang sumali sa NATO.

4. Pagkakaroon ng bagong mga bansa

• 15 bagong bansa ang lumitaw mula sa dating USSR, kabilang ang Russia, Ukraine, Kazakhstan, at iba pa.

5. Pagkagulo sa ilang rehiyon

• Nagkaroon ng mga digmaan sa Chechnya, Georgia, at iba pang lugar dahil sa etniko at teritoryal na alitan.

Bagong Mukha ng Pandaigdigang Kaayusan

• Ang pagtatapos ng Cold War ay hindi nangangahulugang pagtatapos ng lahat ng tensiyon. Sa halip, ito ang simula ng mga bagong isyu:
• Pag-angat ng mga Rehiyonal na Konflikto: Sa kawalan ng “balanse ng takot,” lumitaw ang mga alitan sa Gitnang Silangan, Balkans, at Africa.
• Pag-usbong ng mga Bagong Estado: Maraming bagong bansang dating nasa ilalim ng USSR ang nakaranas ng kaguluhan sa transisyon mula komunismo patungong demokrasya.
• Pagbabago sa Estratehiyang Militar: Nabawasan ang banta ng nuklear na digmaan, ngunit lumitaw naman ang mga banta tulad ng terorismo, cyberwarfare, at regional proxy wars.
• Paglakas ng Globalisasyon: Mas lumawak ang ugnayan ng mga bansa sa kalakalan, teknolohiya, at kultura—isang epekto ng pamamayani ng ideolohiya ng Kanluran matapos ang Cold War.

TANDAAN!

- Ang Cold War ay pormal na nagtapos noong 1991 kasunod ng pagbagsak ng Unyong Sobyet, na nagdulot ng malawakang pagbabago sa pandaigdigang kaayusan—mula sa ideolohiya, alyansa, ekonomiya, hanggang sa kapangyarihang pampolitika.

- Ang pagkakabuwag ng USSR noong 1991 ang nagmarka sa pagtatapos ng Cold War at nagsimula ng bagong pandaigdigang kaayusan kung saan nangingibabaw ang Estados Unidos bilang nag-iisang superpower. Ito ay nagdulot ng malawakang pagbabago sa politika, ekonomiya, at ideolohiya sa buong mundo.

GAWAIN!

Panuto: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan at isulat sa notebook ang inyong sagot. Ikomento naman sa comment section ang inyong natutunan sa aralin.

1. Ano ang Cold War at Paano ito nakaapekto sa Mundo?

2. Paano nabuwag ang cold war?

3. Anu-ano ang naging resulta ng pagkabuwag ng cold war?

4. Sinu-sino ang nakinabang sa pagkabuwag ng cold war?

5. Bilang mag-aaral, anong adbokasiya ang iyong isusulong upang maipanatili ang kaayusan ng mundo?

Reference:

DIGNIDAD: FOURTH GRADING

https://ourhappyschool.com/Ang_Daigdig_Matapos_ang_Cold_War_Pagkakabuwag_ng_USSR

AP8-TERM3-SUM1-WEEK3: Ang Asya at Africa sa Panahon ng Cold War

  Ang Asya at Africa sa Panahon ng Cold War  

PAMANTAYANG PANGNILALAMAN  

 Naipamamalas ang pag-unawa at pagpapahalaga sa mga pangyayari at isyung pampolitika sa daigdig na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya ng mga mamamayan 

PAMANTAYAN SA PAGGANAP  

Nakalilikha ng adbokasiyang may kaugnayan sa mga isyu at hamong pampolitika at pansibiko na nagpapatatag sa diwa ng demokrasya 

LAYUNIN: Nasusuri ang epekto ng Cold War sa Asya at Africa 

PAKSA!

F. Ang Asya at Africa sa Panahon ng Cold War 

1. Paglaya ng mga Bansa at Neokolonyalismo 

2. Non-Aligned Nations 

3. Digmaang Korea at Vietnam 

4. Russo-Afghan War

1. Paglaya ng mga Bansa at Neokolonyalismo 

Ang paglaya ng Asya at Africa sa panahon ng Cold War ay bunga ng malawakang kilusang nasyonalista, pagbagsak ng kolonyalismo, at impluwensya ng tunggalian sa pagitan ng Estados Unidos at Unyong Sobyet. Maraming bansa ang nagdeklara ng kalayaan, ngunit hinarap din nila ang hamon ng neokolonyalismo at ideolohikal na presyur mula sa dalawang superpower.

Konteksto ng Cold War at Dekolonisasyon

• Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, humina ang kapangyarihan ng mga bansang kolonyal tulad ng Britain, France, at Netherlands.
• Nagsimula ang Cold War sa pagitan ng US (kapitalismo) at USSR (komunismo), na parehong naghangad ng impluwensya sa mga bagong kalayaang bansa sa Asya at Africa.
• Dekolonisasyon ang naging pangunahing tema: maraming bansa ang lumaya mula sa pananakop, ngunit naging larangan ng ideolohikal na tunggalian.

Paglaya ng mga Bansa sa Asya

• India – Lumaya mula sa Britain noong 1947 sa pamumuno ni Mahatma Gandhi.
• Indonesia – Nagdeklara ng kalayaan mula sa Netherlands noong 1945; kinilala noong 1949.
• Vietnam – Lumaban sa France (First Indochina War) at nahati sa North (komunista) at South (pro-US), na humantong sa Vietnam War.
• Pilipinas – Nakamit ang kalayaan mula sa US noong Hulyo 4, 1946.
• Malaysia, Pakistan, Sri Lanka, at iba pa – Lumaya rin sa panahong ito, karamihan sa pamamagitan ng mapayapang negosasyon.

Paglaya ng mga Bansa sa Africa

• Ghana – Unang bansang Aprikano sa sub-Saharan na lumaya (mula sa Britain, 1957) sa pamumuno ni Kwame Nkrumah.
• Algeria – Lumaya mula sa France noong 1962 matapos ang madugong digmaan.
• Kenya, Nigeria, Congo, Tanzania, Angola, Mozambique – Lumaya sa pagitan ng 1950s–1970s, ilan sa pamamagitan ng armadong pakikibaka.
• Apartheid South Africa – Nanatiling kontrolado ng puting minorya hanggang 1994, ngunit naging sentro rin ng Cold War proxy conflicts.

Neokolonyalismo at Non-Aligned Movement

Neokolonyalismo – Bagaman malaya na sa pulitika, maraming bansa ang nanatiling kontrolado sa ekonomiya ng mga dating mananakop o superpower.

2. Non-Aligned Nations 

Non-Aligned Movement (NAM) – Itinatag nina Tito (Yugoslavia), Nehru (India), Nasser (Egypt), at Sukarno (Indonesia) upang manatiling neutral sa Cold War.

Epekto ng Cold War sa Paglaya

Suporta sa mga rebelde o pamahalaan – Ang US at USSR ay parehong nagbigay ng armas, pondo, at suporta sa mga kaalyado nilang bansa o kilusan.

Mga proxy war – Tulad ng sa Korea, Vietnam, at Afghanistan, kung saan ang mga lokal na digmaan ay naging bahagi ng mas malawak na Cold War.

Neokolonyalismo

Ang Neokolonyalismo ay tumutukoy sa patuloy na impluwensyang pang-ekonomiya at panlipunan ng mga mananakop sa mga bansang dati na nilang kolonya, bagama't wala silang tuwirang kontrol sa militar o politikal sa mga ito.

Ang Paraan ng Neokolonyalismo

Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, lumitaw ang makabagong uri ng pananakop upang mapanatili ang kanilang kapangyarihan, ang neokolonyalismo at interbensyon. Itinuturing ang neokolonyalismo na bago at ibang uri ng pananamantala sa mahirap na bansa. Ayon sa mga agham-politika, ito ang pananatili ng kontrol ng isang dating kolonyalista sa dati nitong kolonya. Malumanay at patago ang pamamaraang ito. Layunin nitong patatagin ang pamumuhunan ng mga kolonyalistang bansa, pigilan ang pagkamit ng tunay na kalayaan, at kunin ang mas malaking kita sa negosyo. Sa kabuuan, pina-igting nito ang imperyalismo sa ekonomiya, politika, militar, at ideolohiyang mga aspekto. Isa sa maituturing na pinakamahalagang sangkap ng sistemang neokolonyalismo ay ang pagkakaroon nito sa makabagong pamamaraan sa pamumuhunang industriyal at pinansiyal. Kabilang dito ang pagbuo ng iba't ibang uring kompanya; pandaigdigan at pampribadong pondo; pagkakaroon ng mga korporasyon at konsoryum (samahan ng mga namumuhunan), pagsisiguro ng pamumuhunan, at pagpapautang ng malaking halaga na makakatulong hindi lamang sa nangangailangan kundi magbibigay rin ng sapat na tubo sa magpapahiram. Ang mga imperyalista ay nakatuon sa kita ng kapital na kanilang inilagay sa mga negosyo ng papaunlad na mga bansa. Ang mga kumpanya ng langis ang kadalasang kumikita ng malaki lalo na sa kanlurang Asya, Venezuela, Cambodia, Argentina, Brazil, Bolivia, at Africa. Isa pang pamaraan ay ang pagluluwas ng puhunan sa pamamagitan ng paggawa ng mga internal at pribadong kumpanya upang makagawa ng konsoryum at makakuha ng mas magandang kundisyon sa negosyo sa papaunlad na mga bansa. Halimbawa nito ay ang Atlantic Community Development Group for Latin America (ADELA) na itinayo ng 120 pribadong kumpanya at mga bangko ng kanlurang Europe, pondo sa mga bansang Brazil, Ecuador, Nicaragua, at Chile.

Ang neokolonyalismo ay isang uri ng suliraning pampolitika at pang-ekonomiya na ang lahat ng estado, mayaman at mahirap, ay maaaring masangkot.

Mga Pamamaraan at Uri ng Neokolonyalismo

Ang mga pamamaraang ginamit na neokolonyalismo upang makuha ang kanilang gusto sa malalayang bansa ay kinabibilangan ng mga uring pang-ekonomiya at pangkultura. May mga pagkakataong ginamit din ang militar at ang mga pailalim na gawain ng mga institusyong pang-espiya.

1. Pang-ekonomiya - Naisasagawa ang neokolonyalismo sa pamamagitan ng pakunwaring tulong sa pagpapaunlad ng kalagayang pangkabuhayan ng isang bansa, ngunit sa katotohanan ay nakatali na ang bansang tinutulungan sa patakaran at motibo ng bansang tumutulong.

2. Pangkultura - Nababago ng neokolonyalismo ang pananaw ng tinutulungang bansa sa mga bagay na likas na angkin nito. Bunga ng kulturang dala ng dayuhang tumutulong o bansang dayuhan, nababago ang pinahahalagahan ng mga mamamayan na tinutulungang bansa sa pananamit, babasahin, at maging sa pag-uugaliu. Halimbawa, itinuro ang kabihasnan, kasaysayan at wika ng mga Amerikano kaya naapektuhan ang sariling kalinangan pati na ang paggamit ng sariling wika. Ilan lamang ito sa naging dahilan ng pagtataglay ng mga Pilipino ng kaisipang kolonyal na pumupuri at dumadakila sa anumang bagay na gawa sa sariling bayan. Bahagi rin ng neokolonyalistang kultural ang pagpasok ng iba't ibang pagkaing Amerikano na ngayo'y palasak na sa Parmesan Pilipino - hotdog, hamburger, at mansanas na ipinagpalit na sa katutubong mga pagkaing tulad ng kalamay, puto, latik, ginatan, bibingka, at marami pang iba. Maging ang pananaw ng mga Pilipino sa buhay ay nabahiran na rin ng imperyalismo. Naghangad ang mga Pilipino ng mga materyal na bagay na naging batayan ng katayuan sa lipunan. Sa pananaw ng mga katutubong pinuno sa politika at ekonomiya, nakaugnay ang pambansa o pansariling interes sa interes ng mga neokolonyalismo. Dahil dito, madaling naimpluwensiyahan huli ang una upang gawin ang nais  nila.

3. Dayuhang Tulong o Foerign Aid - Isa pang instrumento ng neokolonyalismo ang nakapaloob sa dayuhang tulong o foreign aid na maaaring pang-ekonomiya, pangkultura o pangmilitar. Sa una'y maiisip na walang kundisyon ang pagtulong tulad ng pamimigay ng gatas sa mga bata o pamamahagi ngmga aklat. Ngunit kung titingnang mabuti, may kapalit ang libreng pagtulong. Nagbebenta ang bansang tumulong ng mga imported na produkto sa mga bansang tinulungan kaya nga't bumabalik rin sa kanila ang malaking tubo ng kanyang puhunan.

4. Dayuhang Pautang o Foreign Debt - Anumang pautang na ibigay ng International Monetary Fund (IMF/World Bank) ay laging may kaakibat na kundisyon. Kabilang ditoo ang pagbubukas ng bansang pinauutang sa dayuhang pamumuhunan at kalakalan, pagpapababa ng halaga ng salapi at pagsasaayos ng sistema sa pagbubuwis. Kung hindi susundin ang mga kundisyon, hindi makakautang mga umuutang na bansa. Dahil dito, hindi rin makaahon sa utang ang mahihirap na bansa, Debt Trap ang tinatawag dito.

5. Lihim na Pagkilos (Covert Operation) - Kung hindi mapasunod nang mapayapa, gumagawa ng paraan ang mga neokolonyalista upang guluhin ang isang pamahalaan o ibagsak ito ng tuluyan.

Epekto ng Neokolonyalismo

Maraming epekto ang neokolonyalismo sa mga bansang sinakop at pinagsamantalahan nito.

1. Over Dependence o Labis na Pagdepende sa iba - Malinaw na umaasa nang labis ang mga tao sa mayayamang bansa lalong lao na sa may kaugnayan sa United States.

2. Loss of Pride o Kawalan ng karangalan -  Sanhi ng impluwensya ng mga dayuhan, nabubuo sa isipan ng mga tao na lahat ng galing sa kanluran ay mabuti at magaling, na isang dahilan kung bakit ang tao ay nawalan ng interes sa sariling kultura at mga produkto.

3. Continued Enslavement o Patuloy na Pang-aalipin - Totoo ngang ang umuunlad na bansa ay malaya sa prinsipyo, ngunit sa tunay na kahulugan ng salitang kalayaan,, ang maliliit na bansa ay patuloy npa ring nakatali sa malakolonyal at makakapitalistang interes ng kanluran. Ang lahat ng aspeto ng kabuhayan ay kontrolado pa rin ng kanluran.

3. Digmaang Korea at Vietnam 

Ang Digmaang Korea (1950–1953) at Digmaang Vietnam (1955–1975) ay mga proxy war sa panahon ng Cold War kung saan nagtagisan ang ideolohiya ng kapitalismo (US) at komunismo (USSR at China). Parehong digmaan ay nag-ugat sa paghahati ng bansa at nagdulot ng matinding pinsala sa ekonomiya, lipunan, at politika ng rehiyon.

Digmaang Korea (1950–1953)

• Sanhi: Pagkakahati ng Korea sa 38th parallel matapos ang WWII—Hilagang Korea (komunista, suportado ng USSR at China) vs Timog Korea (demokratiko, suportado ng US).
• Pagputok ng digmaan: Nilusob ng Hilagang Korea ang Timog Korea noong Hunyo 25, 1950.
• Paglahok ng UN: Pinangunahan ng US ang pwersa ng United Nations upang tulungan ang Timog Korea.
• Paglahok ng China: Nang lumapit ang UN sa hangganan ng China, sumali ang China upang tulungan ang Hilaga.
• Resulta: Nagwakas sa isang armistice noong Hulyo 27, 1953. Walang pormal na kasunduan ng kapayapaan. Nanatiling hati ang Korea sa 38th parallel

Digmaang Vietnam (1955–1975)

• Sanhi: Pagkakahati ng Vietnam sa Geneva Conference (1954)—Hilagang Vietnam (komunista, suportado ng USSR at China) vs Timog Vietnam (suportado ng US).
• Paglahok ng US: Lumawak ang interbensyon ng US upang pigilan ang paglaganap ng komunismo sa Southeast Asia (Domino Theory).
• Taktika: Gerilya warfare ng Viet Cong, aerial bombings ng US, at propaganda sa media.
• Pagbagsak ng Saigon: Noong Abril 30, 1975, bumagsak ang Timog Vietnam; nagwagi ang Hilaga at napag-isa ang bansa sa ilalim ng komunismo
• Epekto: Mahigit 3 milyong namatay, pinsala sa ekonomiya, trauma sa mga beterano, at pag-aalinlangan sa US foreign policy.

4. Russo-Afghan War

Ang Russo-Afghan War (1979–1989) ay isang mahalagang proxy war sa panahon ng Cold War kung saan sinakop ng Soviet Union ang Afghanistan upang suportahan ang komunista nitong pamahalaan, ngunit naharap sa matinding paglaban mula sa mga Mujahideen na sinuportahan ng Estados Unidos, Pakistan, at iba pang bansa.

Buod ng Digmaan!

Petsa: Disyembre 24, 1979 – Pebrero 15, 1989

Lugar: Afghanistan

Mga Panig: 

• Soviet Union at Afghan communist government 
• Mujahideen (Afghan rebelde), suportado ng US, Pakistan, China, Saudi Arabia, at iba pa

Sanhi: Nais ng USSR na protektahan ang pamahalaang komunista ng Afghanistan laban sa mga rebeldeng Islamista at nasyonalista. Nagpadala sila ng tropa matapos ang isang coup at pagpatay sa Afghan president

Mga Pangyayari!

• Paglusob ng USSR: Nagpadala ng 100,000 sundalo; sinakop ang Kabul at iba pang lungsod.
• Paglaban ng Mujahideen: Gumamit ng gerilya tactics sa kabundukan; sinusuportahan ng CIA sa ilalim ng Operation Cyclone.
• Paglala ng digmaan: Naging madugo at matagal; halos 1 milyong Afghan ang namatay, milyon-milyon ang naging refugee.
• Pag-alis ng USSR: Dahil sa matinding gastos, kawalan ng tagumpay, at pandaigdigang presyur, umatras ang USSR noong 1989.

Epekto sa Cold War

• Pagpapahina sa USSR: Malaking gastos sa ekonomiya at moral; isa sa mga dahilan ng pagbagsak ng Soviet Union noong 1991.
• Pag-usbong ng mga extremist: Ang mga dating Mujahideen ay naging bahagi ng mga grupong tulad ng Taliban at Al-Qaeda.
• Pagbabago sa US foreign policy: Nagpatuloy ang US sa paggamit ng proxy wars at covert operations sa iba’t ibang bahagi ng mundo.

TANDAAN!

• Ang paglaya ng Asya at Africa sa panahon ng Cold War ay bunga ng malawakang kilusang nasyonalista, pagbagsak ng kolonyalismo, at impluwensya ng tunggalian sa pagitan ng Estados Unidos at Unyong Sobyet. Maraming bansa ang nagdeklara ng kalayaan, ngunit hinarap din nila ang hamon ng neokolonyalismo at ideolohikal na presyur mula sa dalawang superpower.
• Non-Aligned Movement (NAM) – Itinatag nina Tito (Yugoslavia), Nehru (India), Nasser (Egypt), at Sukarno (Indonesia) upang manatiling neutral sa Cold War.
• Ang Neokolonyalismo ay tumutukoy sa patuloy na impluwensyang pang-ekonomiya at panlipunan ng mga mananakop sa mga bansang dati na nilang kolonya, bagama't wala silang tuwirang kontrol sa militar o politikal sa mga ito.
• Ang Digmaang Korea (1950–1953) at Digmaang Vietnam (1955–1975) ay mga proxy war sa panahon ng Cold War kung saan nagtagisan ang ideolohiya ng kapitalismo (US) at komunismo (USSR at China). Parehong digmaan ay nag-ugat sa paghahati ng bansa at nagdulot ng matinding pinsala sa ekonomiya, lipunan, at politika ng rehiyon.
• Ang Russo-Afghan War (1979–1989) ay isang mahalagang proxy war sa panahon ng Cold War kung saan sinakop ng Soviet Union ang Afghanistan upang suportahan ang komunista nitong pamahalaan, ngunit naharap sa matinding paglaban mula sa mga Mujahideen na sinuportahan ng Estados Unidos, Pakistan, at iba pang bansa.

GAWAIN!

PANUTO: Sagutin ang mga sumusunod na katanungan at isulat ito sa inyong notebook. Ikomento sa comment section ang inyong natutunan sa aralin. 

1. Anu-anong mga pangyayari ang nagtulak sa paglaya ng mga bansa sa Asya at Africa?

2. Anu-ano ang mga bansang kabilang a Non-Alighned Nations?

3. Ano ang neokolonyalismo? Anu-ano ang mga mukha nito at paano itong naging kasangkapan ng mga mananakop upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan?

4. Ano ang nasa likod ng digmaang Korea at Vietnam? Ipaliwanag ng iyong sagot.

5. Ano naman ang kinalaman ng Soviet Union at Amerika sa Ruso-Afghan War?

6. Naniniwala kaba na ang Pilipinas ay kontrolado pa rin ng Amerika sa larangan ng ekonomiya, pulitika, at polisiya? Ipaliwanag ng iyong sagot.

Reference:

Halaw sa: AP II EASE Module p. 20 p. 5,9,10,13,14. Basahiin di  ang kasaysayan ng Daigdig, Vivar et al, pp. 281-284 at Kasaysayan ng Daigdig Grace Estela C. Mateo, pp.358-361.